Un equipo da Universidade de Guangzhou (China) conseguiu transplantar un pulmón de porco modificado xeneticamente a un humano en morte cerebral. O órgano mantívose viable e funcional durante nove días, aínda que mostrou sinais de dano pulmonar e rexeitamento inmunitario durante o estudo.
É a primeira vez que se logra cun pulmón, máis vulnerable que o fígado ou os riles. Os detalles do proceso publícanse este luns na revista Nature Medicine.
O xenotrasplante, que consiste en transplantar órganos dunha especie a outra, estúdase como unha das posibles solucións á escaseza de órganos humanos para estes tratamentos.
Segundo datos do Observatorio Global de Doazón e Transplante (GODT, polas súas siglas en inglés), en 2024 realizáronse 8.236 transplantes pulmonares en todo o mundo, un 6% máis que o ano anterior.
Con todo, a demanda supera amplamente á dispoñibilidade de órganos. Beatriz Domínguez-Gil, directora da Organización Nacional de Transplantes (ONT), explica en declaracións ao Science Media Centre España que “só na Unión Europea, 2.221 pacientes recibiron un transplante pulmonar en 2024, fronte aos 3.926 que permaneceron en lista de espera ao longo dese ano. Destes últimos, 216 faleceron antes de acceder ao transplante”.
Un porco modificado xeneticamente
O equipo chinés transplantou o pulmón esquerdo dun porco modificado xeneticamente a un paciente humano de 39 anos, que fora declarado en morte cerebral tras catro avaliacións clínicas. Antes someteuse ao paciente a un forte estado de inmunosupresión.
O porco do que se obtivo o pulmón fora sometido a unha modificación xenética mediante a técnica CRISPR para eliminar os antíxenos que poderían activar o sistema inmunitario humano tras o transplante. O paciente conservou o seu pulmón dereito.
Domínguez-Gil apunta que a relevancia deste avance radica en que, ata o de agora, os experimentos de xenotrasplante en humanos limitáronse a riles, corazóns e fígados, pero nunca a pulmóns.
“Este órgano constitúe un desafío aínda maior polo seu delicado equilibrio fisiolóxico: recibe un altísimo fluxo sanguíneo e está exposto de forma continua ao aire da contorna, o que o fai particularmente vulnerable”, afirma.
Segundo os autores do traballo, non houbo un rexeitamento inmediato por parte do sistema inmunitario do paciente nin infección derivada do enxerto, e o pulmón mantívose viable e funcional durante nove días.
Con todo, si que observaron signos de dano pulmonar ás 24 horas do transplante e signos de rexeitamento do pulmón mediado por anticorpos aos tres e seis días, polo que o experimento deuse por terminado ao noveno día.
Fito na medicina traslacional
Para Domínguez-Gil, este logro é un “fito” na medicina traslacional. Aínda así, os problemas no proceso “subliñan a necesidade de seguir investigando e optimizando diferentes aspectos da técnica, como as modificacións xenéticas dos órganos doantes, os protocolos de inmunosupresión e as estratexias de preservación do enxerto”.
Os propios autores recoñecen as limitacións do traballo. “Aínda que este estudo demostra a viabilidade do xenotrasplante de pulmón de porco a humano, seguen existindo retos importantes relacionados co rexeitamento do órgano e a infección, e é necesario realizar máis estudos preclínicos antes de poder aplicar este procedemento na práctica clínica”, escriben no artigo.
Pola súa banda, a directora da ONT sinala que os progresos na edición xénica CRISPR “aceleraron este campo nos últimos anos, achegando cada vez máis a posibilidade de convertelo nunha opción clínica real”, pero tamén destaca que segue sendo “unha técnica experimental”.
Ademais, insiste en que estes ensaios con pacientes en morte cerebral, aínda que é un modelo de grande interese científico, esixen sempre “unha regulación estrita tanto no plano ético como legal”.
Limitacións na extrapolación
Outro aspecto importante no estudo é que se transplanta un único pulmón animal, mentres que se mantén o outro do paciente. “Este detalle non é menor: a presenza dun órgano propio podería influír tanto no funcionamento do enxerto como na resposta inmunolóxica, o que limita a extrapolación directa dos resultados a situacións nas que non se manteña un pulmón nativo”, engade Domínguez-Gil.
Iván Fernández Vega, profesor titular de Anatomía Patolóxica da Universidade de Oviedo e director científico do Biobanco do Principado de Asturias (BioPA), que non participa no estudo, subliña tamén en declaracións ao SMC España o feito de que o transplante se realizou nun paciente en morte cerebral. “Isto significa que os resultados non son directamente extrapolables a persoas vivas, xa que non se pode valorar nin a tolerancia clínica nin os efectos secundarios reais do procedemento”.
Segundo Fernández Vega, é igualmente importante destacar que se empregou un réxime de inmunosupresión “extremadamente intenso e complexo”, dificilmente aplicable na práctica clínica con pacientes vivos debido á súa toxicidade e ao risco de infeccións. “Neste sentido, aínda que non se detectaron infeccións activas graves, si apareceron trazas de virus porcinos latentes, o que indica que a seguridade microbiolóxica aínda non está plenamente garantida”, afirma.
Aínda así, ambos os especialistas coinciden en que este é un primeiro paso fundamental nos xenotrasplantes de pulmón. “O desafío é enorme, pero o traballo, rigoroso no seu deseño e desenvolvemento, abre unha vía inédita cara a novas alternativas fronte á escaseza crítica de pulmóns para transplante”, opina Domínguez-Gil.
Referencia: Pig-to-human lung xenotransplantation into a brain-dead recipient (Publicado en Nature Medicine)
