Existe a crenza de que determinados factores meteorolóxicos, como o tipo de vento, inflúen de forma determinante na saúde mental das persoas.

Clima, suicidios e saúde mental: a correlación imposible de demostrar

A ciencia segue sen atopar a causalidade na crenza popular de que a meteoroloxía pode inducir trastornos e aumentar o crime

É unha crenza que se perde na noite dos tempos. E que posiblemente, como tantas outras veces, acabe tendo moitas e diversas explicacións por parte da ciencia. Pero por agora, é difícil atopar unha resposta ou, polo menos, un argumento que consiga confirmar o que apenas son indicios, díxomedíxomes e suposicións: existe relación entre determinados tipos de vento e a aparición de problemas de saúde mental que poidan desencadear circunstancias como un maior número de suicidios ou crimes, máis problemas físicos de saúde ou alteracións do estado de ánimo?

O suicidio: unha realidade descoñecida

En Galicia falábase dos aventados cando se dicía que unha persoa perdía a razón sen causa aparente, nun tempo no que os prexuízos cara ás persoas con trastornos de saúde mental eran enormes. A lingua, por tanto, suxire unha certa relación entre determinados refachos que poderían ser nocivos para a mente. E nalgunhas zonas ventosas, sobre todo preto do mar, escóitase aínda hoxe quen di que algúns días de temporal do nordés, as persoas adoitan estar máis irascibles. Son iso, crenzas e contos detrás das que apenas hai datos contrastables.

Porén, hai científicos buscando respostas. Disciplinas como a biometeoroloxía, que estuda as relacións entre os seres vivos e os fenómenos atmosféricos, investiga posibles puntos de encontro entre o que acontece na atmosfera e o que pasa nas cabezas das persoas. Un dos máis coñecidos e citados é o efecto Foehn, un acontecemento que recibiu o seu nome nos  Alpes, pero que se pode atopar tamén na península Ibérica, en cordilleiras como a Cantábrica ou os Pireneos, e que en resumidas contas, ocasiona que unha parte das montañas reciba aire frío e húmido, mentres que na outra a situación é máis seca e cálida, xerando notables contrastes de temperatura e humidade entre as dúas partes.

E isto, segundo parece, xera susceptibilidades con consecuencias na saúde mental das persoas, pero posiblemente non sexa causa directa. Mesmo existe un nome: Foehnkrankenheit (literalmente, enfermidade de Foehn), un amplo, e suposto, abano de síntomas e circunstancias relacionadas con estes episodios atmosféricos, que medrou no imaxinario dos habitantes dos Alpes, e tamén noutros lugares, e trouxo consigo unha longa lista de remedios e rituais para combatelo. E tamén algúns boatos amplamente difundidos, como o feito de que o Foehn era considerado como atenuante nos crimes en Suíza ou California.

O que é certo, e sinxelo de demostrar, é que o desprazamento súbito de masas de aire e as variacións na carga iónica e na presión da atmosfera poden influír na saúde das persoas. É a coñecida como meteorosensibilidade. A situación máis habitual, tal e como moita xente sabe, é a que ten que ver coas doenzas reumáticas e musculoesqueléticas: os cambios de presión atmosférica poden afectar ás articulacións e, por tanto, xerar máis dor. E pode pasar, por tanto, que as situacións de dor física, nalgúns casos, acaben afectando ao estado de ánimo. Do mesmo xeito, varias investigacións da USC e MeteoGalicia constatan a relación entre os factores meteorolóxicos e o risco de padecer determinadas doenzas víricas, como a gripe, e de hospitalización.

Pero tamén hai estudos, como o publicado en 2005 por científicos cataláns, no que se apunta que os ingresos por ataques de pánico nos hospitais se triplicaban cando sopraba o vento de poñente. Nos Estados Unidos, por exemplo, algúns traballos afondaron na relación entre as vagas de calor e o aumento da criminalidade, por exemplo. Pero a maioría dos traballos semellantes engaden o mesmo matiz: “Precísanse máis investigacións”. Detrás do aumento do crime, ou dos ingresos por patoloxías mentais, pode estar o tempo, pero tamén pode haber moitas outras causas que deberían ser tidas igualmente en conta.

E o vento e os suicidios?

Taxas de suicidio por municipio en España. Fonte: Atlas da Mortalidade-Fundación BBVA (1984-2004).
Taxas de suicidio por municipio en España para homes (esquerda) e mulleres (dereita). Fonte: Atlas da Mortalidade-Fundación BBVA (1984-2004).

As altas taxas de suicidio en Galicia levan a especular en moitas ocasións con que o clima pode estar detrás destes datos (poucas horas de sol, vento, chuvia, etc). Pero o abano de factores socioeconómicos (por exemplo, unha poboación avellentada cando a maior parte dos suicidios ten lugar en maiores de 50 anos), a situación e circunstancias persoais de cada individuo que toma a decisión de acabar coa súa vida e a presenza de variables que rachan con isto é tan grande que suxerir unha causalidade alén da correlación é demasiado aventurado. Ata agora, aínda que son numerosos os estudos realizados na procura de explicación, ningún constatou de xeito inequívoco que determinados episodios meteorolóxicos incrementen a taxa de suicidio nun determinado rango temporal.

Así, a dificultade científica para desentrañar as causas que están detrás dunha decisión tan persoal levan a establecer o principio de precaución e, por tanto, evitar establecer causalidades. Por tanto, os expertos e expertas aconsellan, ante calquera problema de saúde mental, acudir a especialistas canto antes.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.