A protección solar é un tema que, a pesar do amplo consenso na comunidade científica sobre os seus beneficios, xera cada vez máis controversia. Un dos principais responsables son as redes sociais. En España, o 94,8% dos mozos asegura escoitar algunha afirmación falsa ou enganosa relacionada co sol, a pel ou o cancro cutáneo, segundo datos da Fundación Pel Sa da Academia Española de Dermatoloxía de Venereoloxía (AEDV) deste ano.
Unha nova investigación da Universidade de Alberta, Canadá, estudou de preto como o uso de protectores solares se promociona de forma sufocante nos vídeos populares de TikTok. O principal achado, publicado na revista de acceso aberto PLOS Dixital Health, revela que o contido con información errónea sobre a saúde relacionada cos protectores solares atrae unha participación desproporcionadamente alta por parte da audiencia.
Os investigadores realizaron unha análise de contido de 971 dos vídeos de TikTok máis vistos nos cinco hashtags máis populares relacionados con protectores solares (#sunscreen, #sunscreenviral, #spf, #sunscreenreview e #sunprotection). Os vídeos codificáronse segundo a promoción de protectores solares, as críticas relacionadas coa saúde e as métricas de participación da audiencia, incluíndo visualizacións, gústame, compartidos e comentarios.
Atención desproporcionada
A gran maioría dos vídeos incluídos no estudo promovían o uso de protector solar (86,8%), e só o 6% contiña críticas relacionadas coa saúde. A pesar desta pequena proporción, os vídeos centrados na crítica xeraron, en media, unha participación da audiencia significativamente maior en termos de ‘gústame’, compartidos e comentarios en comparanza cos vídeos que só promocionaban.
Trátase dun patrón que os investigadores atribúen ao enorme potencial viral do contido provocador e que xera controversia. Cabe destacar que mesmo a maioría promocional representou unha oportunidade perdida para a saúde pública: o contido sobre protectores solares en TikTok centrábase principalmente nos beneficios cosméticos e a promoción do produto, e só o 6% dos vídeos mencionaba explicitamente a redución do risco de cancro.
Segundo os autores, a desinformación sobre protectores solares pode atraer unha atención desproporcionada. “O auxe de desinformación en TikTok constitúe un motivo de preocupación non pola influencia xeral que exerce en termos de produción de contido, senón máis ben pola forza coa que certas ideas erróneas sobre protectores solares calan en determinados públicos”, engaden.
Tipos de desinformación
Alessandro Marcon, primeiro autor do estudo, tipifica a SINC os diferentes tipos de desinformación atopados en TikTok en dúas principais categorías: a protección solar prevén os beneficios do sol e a protección solar causa dano.
Na primeira categoría, hai varias afirmacións, entre as cales destaca o feito de que “prevén o bronceado e os seus beneficios”, ou que a exposición ao sol sen protección “axuda ao corpo a producir vitamina D, a sandarse a si mesmo”. Ademais, dentro desta categoría están as afirmacións que insisten en que reaplicar protección solar é innecesario e que é “infundir medo de forma alarmista”. Opínase que exposicións curtas múltiples (de 15 a 30 minutos por vez) non son daniñas, e que o sol non é máis tóxico que o protector solar e a comida lixo.
A segunda categoría recolle ideas que insisten que a protección solar causa dano. Entre elas, contos sobre o seu potencial de alteración hormonal, a súa toxicidade, a contaminación do leite materno, e mesmo é cuasante de cancro ou que a súa inxestión podería causar a morte.
Marcon destaca a dificultade de entender se a popularidade destes vídeos se debe ao algoritmo de TikTok. “Unha das tantas peticións por parte dos funcionarios de saúde pública e os gobernos é ter unha maior transparencia ao redor do tipo de contido que promove. O noso estudo demostra que os vídeos que afirman que o protector solar é daniño ou que non beneficia á saúde recibiron, en media, unha maior interacción por parte da audiencia que outros tipos de vídeos”.
Unha tarefa compartida
O primeiro autor recalca a necesidade de accións comúns contra a difusión de desinformación prexudicial. Segundo el, trátase dunha tarefa que “non debería recaer unicamente nas axencias de saúde pública e os seus equipos de comunicación. Podería dicirse que TikTok ten o papel máis importante que desempeñar aquí para garantir que o seu algoritmo non promova ideas daniñas e inexactas (non científicas), mesmo se o contido é popular”.
Explica que se poden manter debates sobre se a eliminación de contidos ou o bloqueo de contas están xustificados e en que circunstancias. “Pero talvez o máis urxente e sinxelo sexa avaliar os enfoques de moderación respecto á promoción de contidos”, afirma.
Ademais, insiste en que se a comunicación da saúde pública quere ter éxito en TikTok, necesita falar o idioma de TikTok: “Debe adaptarse ao medio incorporando os seus elementos únicos e en tendencia do xénero específico para certos contextos (como o coidado da pel e o protector solar). Sen adaptar as mensaxes á contorna da rede social, o contido terá dificultades para captar a atención e a interacción das audiencias”, conclúe.
Referencia: Sunscreen is overwhelmingly promoted on TikTok, but content with misinformation exhibits proportionally high levels of audience interaction (Publicado en PLOS Digit Health)
