A pel é o noso escudo natural. Protéxenos de axentes externos, regula a temperatura corporal e participa na produción de vitamina D. A pesar diso, o seu coidado —especialmente fronte á exposición solar— segue rodeado de mitos, dúbidas e confusión. Hai que poñerse protector todos os días? Mesmo con nubes ou en interiores? Bloquea a síntese de vitamina D? E que ocorre se tomo medicamentos? Vexamos que di a ciencia respecto diso.
1. Debemos usar fotoprotección todos os días?
Si, aínda que non vaiamos á praia ou á piscina! A radiación solar está presente durante todo o ano, mesmo no inverno ou cando o ceo está nubrado. Non só importa o sol que vemos, senón tamén o que non vemos.
A clave está no índice ultravioleta (UVI), que mide a intensidade da radiación solar. Se o UVI é 3 ou superior, xa se recomenda usar fotoprotección, especialmente nas zonas expostas. En moitas cidades de España, por exemplo, o UVI supera ese valor durante varias horas ao día, tamén na primavera ou en días nubrados.
A exposición solar acumulativa sen protección acelera o envellecemento cutáneo, favorece a aparición de manchas e eleva o risco de cancro de pel. Aplicar fotoprotector a diario nas zonas expostas (rostro, pescozo, dorso das mans) é unha medida sinxela, eficaz e avalada pola ciencia para previr eses danos.
2. Cada canto e que cantidade de protector solar hai que poñer?
Segundo os estudos que avalían a eficacia do protector solar, para que un produto con factor de protección solar (FPS) 50 funcione como promete, deberiamos aplicar 2 miligramos por cada cm² de pel. Traducido a algo máis práctico: iso supón uns 30-35 mililitros (mL) por aplicación nun adulto, o que significa que un bote de 250 mL apenas duraría 2 ou 3 días se o usaramos de forma estrita.
Pero sexamos realistas: no día a día case ninguén pon tanta cantidade nin con esa frecuencia, o que reduce considerablemente a protección. Por isto, é moi importante reaplicar o fotoprotector cada 2 horas, facelo ao suar ou bañarse, usar SPF 50 e complementar a fotoprotección tópica con outras medidas.
3. E se está nubrado ou estou na casa?
Tamén hai que protexerse! Aínda que as nubes bloquean parte da radiación solar, deixan pasar entre o 30% e o 80% dos raios ultravioleta, polo que o risco para a pel persiste. Sobre todo son perigosos os raios UVA: responsables do envellecemento prematuro, atravesan facilmente as nubes e tamén o vidro de xanelas, o cal implica que pasamos moitas horas expostos sen darnos conta (na oficina, no coche ou na casa).
Doutra banda, a luz azul que emiten os dispositivos dixitais —como móbiles, tabletas e pantallas LED— e o seu papel no fotoenvellecemento cobrou crecente interese. Aínda que se necesitan máis estudos clínicos para entender o seu impacto exacto na pel sa e establecer estratexias óptimas de fotoprotección, estudos preclínicos suxiren que podería agravar condicións cutáneas como o melasma, a hiperpigmentación postinflamatoria e certas dermatose. Por iso, recoméndase precaución en peles sensibles ou con alteracións pigmentarias, e considerar unha protección de amplo espectro en caso de exposicións prolongadas a luz azul en interiores.
4. Dende que idade pode usarse?
Desde os seis meses de vida. Antes desa idade, non se recomenda exposición directa ao sol e débese priorizar a protección física: roupa, antuca e sombra. A partir do medio ano, xa se poden aplicar ao bebé fotoprotectores pediátricos específicos, formulados con filtros físicos (minerais) e sen ingredientes irritantes.
5. Existe o fotoprotector “pantalla total”?
Non. O concepto de “pantalla total” é un mito. Ningún protector solar bloquea o 100 % da radiación. Con todo, se o aplicamos ben e o combinamos con outras medidas, podemos protexer a nosa pel de forma moi eficaz. Por iso, o ideal é usalo sempre acompañándoo con estas accións:
- Evitar o sol nas horas centrais do día (entre as 12 e as 16 horas).
- Usar gorra, sombreiro, lentes de sol e roupa que cubran ben a pel exposta.
- Buscar a sombra sempre que sexa posible.
- Hidratarnos e complementar a nosa alimentación con alimentos antioxidantes.
- Considerar a fotoprotección oral (suplementos nutricionais) como complemento, para alcanzar aquelas zonas onde a protección tópica non é suficiente.
6. Como elixir un bo fotoprotector?
É importante considerar diferentes aspectos, fixándonos en que:
- Teñan FPS 50 e protección UVA (verifique que o indique cos seus logos).
- Protexan tamén fronte a luz visible e infravermella (especialmente en peles con melasma ou rosácea).
- Conteñan antioxidantes.
- E moi importante: que nos guste a súa textura. Só así nolo aplicaremos ben e con regularidade.
7. Os fotoprotectores solares bloquean a vitamina D?
Non. Aínda que filtran parte da radiación UVB —que é a responsable de activar a síntese de vitamina D na pel—, non a eliminan por completo nin impiden a súa produción. Na práctica, basta cuns poucos minutos de exposición solar indirecta ao día, en zonas pequenas como mans ou antebrazos, para cubrir as necesidades diarias de vitamina D (o tempo exacto depende do fototipo e da intensidade solar). Isto é especialmente fácil en climas asollados como o español.
E se hai déficit, a solución non é expoñerse sen protección, senón combinar unha exposición saudable cunha alimentación adecuada ou suplementos, sempre baixo consello médico. Queimarse nunca é o camiño para ter máis vitamina D.
8. Debo poñer crema se teño a pel morena ou non me adoito queimar?
Ter un fototipo alto non significa ser invulnerable ao sol. As peles máis escuras contan cunha maior protección natural fronte á radiación ultravioleta, pero igualmente poden sufrir dano solar acumulado, envellecemento prematuro e cancro de pel, que a miúdo se diagnostica máis tarde e con peor prognóstico. Por iso, tamén é fundamental vixiar este tipo de pel con regularidade, aplicando a regra ABCDE para detectar posibles sinais de alarma e ante calquera cambio consultar ao especialista.
En definitiva, a prevención e o autoexame son igual de importantes en todos os tons de pel.
9. E se estou tomando medicamentos?
Algúns fármacos poden facer que a pel reaccione con máis intensidade á radiación solar. É o que se coñece como fotosensibilidade, e pode provocar manchas, erupcións ou mesmo queimaduras graves tras unha exposición solar que, noutras circunstancias, sería ben tolerada.
Entre os medicamentos máis comúns que poden causar ese efecto están certos antibióticos, antiinflamatorios (ibuprofeno, naproxeno), diuréticos, retinoides e outros tratamentos para a acne. Se está en tratamento, consulte co seu farmacéutico para adaptar a súa exposición ao sol e priorizar o uso de fotoprotectores con filtros físicos (máis recomendables nestes casos). É fundamental evitar o sol directo, cubrirse con roupa adecuada e reaplicar o protector con frecuencia para minimizar riscos.
En calquera caso, protexerse do sol non consiste só en poñer crema: a fotoprotección intelixente combina varios piares. Implica evitar a exposición nas horas de maior radiación (entre as 12 e as 16 h), usar roupa de tecido tupido ou con FPS, gorros de á ancha e lentes de sol homologadas, manter unha alimentación rica en antioxidantes e recorrer a complementos como a fotoprotección oral, cando sexa necesario.
Ter unha relación sa co sol non significa fuxir del, senón aprender a gozalo con responsabilidade. Adoptar un estilo de vida soludable, que combine educación, sentido común e hábitos sostibles de exposición solar, é a mellor forma de coidar a nosa pel… hoxe e a longo prazo.
Cláusula de divulgación: A autora, Azahara Rodríguez Luna, recibe fondos da Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía (FECYT) no marco do programa de fomento da cultura da innovación pública 2024, para o desenvolvemento do proxecto de investigación e promoción da saúde Programa Integral de Prevención do Cancro de Pel en Acción (PIPPA). Ademais, é membro de Soludable, un grupo de traballo impulsado polo Hospital Universitario Costa del Sol, cuxo obxectivo é promover hábitos de vida saudables e previr o cancro de pel.
