O Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC), a través do Laboratorio de Biotecnoloxía Acuática, identificou en rodaballo (Scophthalmus maximus) os xenes responsables dos defectos de pigmentación que reducen significativamente o seu valor comercial, a pesar de que non afecta á calidade do produto. “O rodaballo é unha das especies de peixes planos máis valiosas e comercialmente importantes na acuicultura mundial. Europa é o segundo maior produtor, despois de China; e, en España, Galicia é a principal produtora“, explica Josep Rotllant (IIM-CSIC), responsable do proxecto que financia o estudo.
Con todo, como ocorre noutros peixes planos, experimenta unha metamorfose durante a cal o corpo pasa dunha larva bilateralmente simétrica a un xuvenil aplanado dorsoventralmente adaptado á vida bentónica. Este proceso dá como resultado un patrón de cor asimétrica. En condicións de cultivo intensivo —acuicultura—, as anomalías do patrón de pigmentación dorsoventral ocorren con frecuencia, aínda que tamén poden observarse no medio natural. “Os mecanismos responsables seguen sen estar claros, pero crees que os trastornos de pigmentación orden da interacción de factores xenéticos, fisiolóxicos e ambientais“, engade Rotllant. Ademais, sinala que a incidencia destes trastornos pode superar o 70% dos xuvenís criados en condicións de cultivo.
O estudo desenvolveuse no marco do proxecto de investigación HOLOFISHCOLOUR, financiado pola Axencia Estatal de Investigación- Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades con 148.000 euros durante o período 2022-2025. O traballo contou, ademais, coa participación do grupo Neurolam da Universidade de Vigo (UVigo) e do Pescanova Biomarine Center.
Afondar na evidencia existente
Ata a data, os mecanismos moleculares subxacentes aos trastornos de pigmentación no rodaballo seguen sendo en gran medida descoñecidos. Así, tomando como partida algúns estudos previos, o equipo abordou unha investigación dirixida a afondar na base xenética das anomalías de pigmentación en rodaballo de cultivo mediante a aplicación de enfoques xenómicos. Para iso, analizáronse 785 exemplares procedentes de dez familias diferentes e estudáronse máis de 1,68 millóns de variantes xenéticas.
Deste xeito, puidéronse identificar rexións do xenoma específicas implicadas na aparición de alteracións na pigmentación; a predisposición para desenvolver estas anomalías ten un importante compoñente xenético, o que abre a porta para seleccionar reprodutores menos propensos a transmitir este trazo á súa descendencia. “Identificamos rexións crave nos cromosomas 5 e 15, que inclúen xenes implicados na formación de melanocitos, a síntese de melanina e o desenvolvemento embrionario da pigmentación”, explica María Saura (IIM-CSIC). Ademais, destaca que “ata o de agora, unicamente coñecíase que determinados factores ambientais como a alimentación, a iluminación ou determinadas alteracións hormonais, podían influír na aparición destas anomalías durante a metamorfose do rodaballo. Agora demóstrase que a xenética desempeña un papel determinante e proporciona, por primeira vez, un mapa detallado dos xenes implicados neste proceso”.
Oportunidades
A raíz desta investigación ábrese a porta ao desenvolvemento de programas de selección xenética de nova xeración, capaces de reducir a incidencia destes defectos sen modificar os sistemas de produción. Isto contribuirá a mellorar a uniformidade do produto, aumentar a rendibilidade das explotacións e reforzar a competitividade no sector. “Iso representa un cambio de paradigma no coñecemento da pigmentación do rodaballo, xa que proporciona por primeira vez ferramentas xenómicas que poderán incorporarse directamente aos programas de mellora xenética utilizados pola industria. Aínda que serán necesarios novos estudos para confirmar a función específica dalgúns dos xenes identificados, a investigación establece unha base sólida para reducir un dos principais problemas produtivos da acuicultura do rodaballo”, conclúen Josep Rotllant e María Saura (IIM-CSIC).
Referencia: Genetic architecture and genomic regions associated with malpigmentation in farmed turbot (Scophthalmus maximus) (Publicado en Aquaculture)
