As terapias xénicas plantéxanse como un dos avances máis esperanzadores na biomedicina. Mediante o emprego desta técnica, é posibe tratar, previr ou mesmo curar unha enfermidade ou trastorno médico remplazando un xene defectuoso ou inexistente nas células dun paciente por un xene adaptado, mellorado e, en resumidas contas, san. Actualmente xa hai terapias deste tipo que se están probando en determinados cancros moi agresivos ou en enfermidades xenéticas e hereditarias dando incribles resultados. Porén, estes tratamentos, que na meirande parte das ocasións empregan vectores víricos, son moi custosos, e a súa aplicación complexa. Ademais, distintos estudos amosan unha serie de efectos secundarios daniños para o organismo.
Unha alternativa ás terapias xénicas máis tradicionais, baseadas en virus, é o emprego de nanopartículas poliméricas capaces de complexar a carga xenética no seu interior. Con todo, esta opción tamén presenta inconvenientes, como a dificultade para que esta partícula traspase a barreira das nosas células e consiga lograr a expresión dun determinado xen: neste eido traballa o grupo de investigación do CiQUS liderado polo profesor Eduardo Fernández Megía. Baixo a súa tutela, o investigador predoutoral Bruno Delgado vén de públicar un artigo na revista JACS no cal, segundo os resultados amosados, estes científicos poderían atoparse un chisco máis preto do seu obxectivo grazas ao emprego dunha técnica versátil: trátase da química covalente dinámica.
Dende fóra ata dentro
Se tiveramos que explicar o que se fai no grupo onde traballa Delgado, el sinxelamente responde: “Facemos ferramentas“. Isto pode soar a fabricar martelos ou brocas, e algo disto hai no que fan, só que os seus instrumentos son infinitamente pequenos: fan ferramentas moleculares. “En concreto, nós traballamos con dendrímeros, que son grandes moléculas sintéticas, que deseñamos con fins biomédicos”.
A diferencia doutras moléculas, os dendrímeros medran dun xeito ramificado, o cal permite aos investigadores, segundo explica Delgado, controlar todo o que acontece na súa superficie, onde os científicos sitúan unhas moléculas creadas co obxectivo de tratar e curar. Ben, pero… tratar e curar, o que? Pois de todo.
O grupo do CiQUS centra os seus esforzos en deseñar os vehículos que van transportar xenes ao interior do noso organismo. E aquí hai que ter moito coidado, xa que unha vez dentro, a cantidade de interaccións que se poden dar con outras moléculas ou proteínas antes de chegar ao destino de interese é moi grande. O vehículo ten que saber onde facer a súa parada e non desviar o seu traxecto.
O “todo nun” da química
“O que fixemos neste último estudo é utilizar un tipo concreto de química, a chamada química covalente dinámica, para mellorar e optimizar as tecnoloxías actuais no campo da terapia xénica.”, subliña Delgado. A particularidade deste tipo de química, engade, é que permite desenvolver todo o proceso para a creación dunha nanopartícula funcionalizada (con esa capacidade para entregar dentro do organismo un fármaco ou un xene) nun só paso.
Normalmente, cando se deseña unha ferramenta ou un vehículo deste tipo, hai unha serie de puntos a seguir: “Primero sintetizas a túa ferramenta para probala e, se ves que funciona, voltas para atrás e segues facendo pequenas modificacións ata que vas conseguindo o resultado final”. No caso do grupo do CiQUS, a química covalente dinámica permítelles unir estas partes do proceso nunha soa etapa.
Unha chave para abrilo todo
“É como unha broca con múltiples opcións. Se cada vez que precisas colocar un parafuso tes que buscar unha chave determinada isto conleva un traballo enorme. Se, polo contrario, es capaz de crear unha ferramenta á cal só precisas cambiarlle a punta, isto permíteche adaptarte a moitas condicións distintas e aforrar tempo e esforzos”, conta Delgado.
O traballo destes investigadores é precisamente levar esta idea á escala molecular e tunear a súa ferramenta para levar a cabo todo o traballo in situ. Os resultados, explica, poderían ter unha aplicabilidade futura nos hospitais para o deseño de tratamentos personalizados.
Esta tecnoloxía non só é válida para as terapias xénicas: “Seguindo o mesmo principio poderíamos crear moléculas que sexan capaces de transportar fármacos fronte o cancro, por exemplo”. Polo de agora, Delgado e os seus compañeiros céntranse nunha fase da investigación máis básica, pero non descartan explorar esta vía no futuro.
