“O que máis importa no ictus é o tempo. O tecido cerebral deteriórase moi rápido e cando está lesionado, pouco máis se pode facer”, asevera Francisco Campos, coordinador do grupo Ictus Traslacional (TREAT) do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago (IDIS). O científico indica que as taxas de mortalidade están diminuíndo grazas aos avances nas terapias recanalizadoras. Pola contra, a morbilidade aumenta. É dicir, moitos pacientes quedan con secuelas e teñen unha importante deterioración funcional. Co obxectivo de mellorar a súa calidade de vida, o grupo TREAT leva anos traballando nun fármaco capaz de reducir a lesión cerebral causada polo ictus. Os seus resultados en animais realizados pola investigadora María Pérez demostraron que se trata dun medicamento eficaz e seguro.
Este avance é especialmente significativo para Galicia, un territorio con altas taxas de envellecemento, un dos principais factores para sufrir un ictus, xunto á hipertensión, a obesidade e, en xeral, un risco incrementado en moitos casos por hábitos de vida pouco saudables como o consumo de tabaco e a vida sedentaria.
Segundo a estimación do Sergas, en Galicia rexístranse 7.000 casos ao ano. Aproximadamente o 60% dos pacientes de ictus, segundo aproxima Campos, non se poden beneficiar de ningún tipo de opción terapéutica que evite a prgresión do dano cerebral, máis alá dos coidados proporcionados nas unidades de ictus. O que en Galicia se traduciría en 4.200 persoas. “O principal obxectivo é que a persoa non morra. Pero outro dos aspectos nos que temos que centrarnos é en reducir as secuelas. Por exemplo, esa perda de autonomía, a incapacidade para moverse ou facelo parcialmente, e a carga asistencial e familiar que supón”, matiza o coordinador do grupo.
Máis dunha década de investigación
Precisamente con este obxectivo acaban de publicar un estudo na revista iScience que avanza nunha investigación que levan desenvolvendo dende 2014: un fármaco que reduza o volume do infarto e que mellore o prognóstico funcional do paciente. Dúas metas que xa conseguiron en ensaios feitos en ratos e simios. “Sempre que administramos o tratamento, os animais amosan unha mellora funcional e unha redución da lesión cerebral”, indica María Pérez, primeira autora do estudo xunto ao seu compañeiro Antonio Dopico. En humanos, isto trasladaríase a que o paciente se puidera mover, vestir ou cepillar os dentes. É dicir, que adquirira unha maior independencia grazas á administración dun fármaco que se está a xestar en Santiago e que, de momento, é experimental.
Campos detalla que o desenvolvemento dun fármaco baseado nunha proteína é un proceso “moi complicado”. Primeiro, dita proteína ten que ser compatible co uso humano. A segunda limitación non ten que ver co científico, senón co loxístico. O alto custo económico require da implicación dunha farmacéutica que estea disposta a correr o risco. Campos anuncia que hai unha empresa interesada e que se todo vai segundo o previsto, situándose no mellor escenario posible, en tres anos poderían comezar os ensaios en humanos. As dúas primeiras fases estarían encamiñadas a demostrar a súa seguridade nas persoas e a terceira serviría para validar a súa eficacia. “Confiamos en que se continúe apostando por este produto e por esta tecnoloxía. É un proceso lento, pero é a forma de garantir que o fármaco é seguro”, engade Campos.
O papel do glutamato
O estudo recentemente publicado en iScience é unha parte do tramo de toda a investigación que o grupo TREAT leva desenvolvendo ao longo de case 11 anos. “Estamos nun estado bastante avanzado no que demostramos que o enzima co que traballamos é potencialmente utilizable en humanos”, indica o coordinador do grupo. Segundo matiza Pérez, este enzima é un dos principais que metaboliza o glutamato. É dicir, un aminoácido esencial que é fundamental para que a célula funcione correctamente pero que durante un ictus se libera de forma masiva e pode ser tóxico.
Diferentes versións dun mesmo enzima
Dende 2014 traballaron con diferentes versións deste enzima. No traballo publicado en iScience, por exemplo, necesítase administrar o fármaco varias veces para que surta efecto. Porén, agora xa están a traballar con novas formulacións que permitirían aplicalo nunha única dose. “Un paciente de ictus está nunha situación de emerxencia. Isto tería moita máis utilidade”, indica Campos. Segundo o traballo publicado, a administración intravenosa do fármaco dentro das primeiras oito horas posteriores ao inicio do ictus reduciría significativamente a lesión grave (nun 30%) e a leve (nun 48%). Con todo, Pérez matiza o seguinte: “Cando hai un retardo na administración do fármaco vemos que xa non é tan efectivo”. O obxectivo sería, por tanto, aplicar o tratamento o antes posible porque o dano no tecido neuronal non se pode reverter, pero si frear.
Outro punto que salienta a primeira autora do estudo é que o fármaco que están a deseñar é compatible coa rtPA, a terapia farmacolóxica recanalizadora que se utiliza para eliminar o trombo. Isto é especialmente significativo porque é o tratamento que os médicos lle van poñer ao paciente nun primeiro momento. Non obstante, sinala Pérez, neuroprotectores deseñados por outros grupos de investigación e con eficacia prometedora non eran compatatibles coa administración rtPA, xa que o novo fármaco deixaba de ser efectivo, o que limitou o seu uso e desenvolvemento. No caso do fármaco galego, non é así. Un aspecto esperanzador.
Poucas alternativas terapéuticas
A outra opción que teñen os pacientes de ictus é a retirada mecánica do trombo mediante catéter, máis alá do rtPA. Pero iso demostra que as alternativas son poucas para unha enfermidade tan prevalecente. O obxectivo do grupo do IDIS é dar un paso máis alá e poñer o foco nos pacientes que xa pasaron a doenza pero que quedaron con secuelas. “Non van recuperar a súa calidade de vida ao 100% pero o que pretendemos é que, se están na cama, poidan moverse ou ter certa independencia. Aumentar a calidade de vida”, matiza Campos. O traballo asinado polo grupo TREAT é un paso máis alá, unha mirada esperanzadora —aínda que experimental— cara a unha vida máis autónoma dos pacientes de ictus.
Referencia: Preclinical validation of human recombinant glutamate-oxaloacetate transaminase for the treatment of acute ischemic stroke (Publicado en iScience)
Dado que Galicia é un país con moita xente maior que pode sufrir un ictus ( tamén pode afectar a xente máis nova) esta investigación é fundamental . Desde aquí felicitar ao grupo de investigación polo seu traballo e animalos a proseguierneste traballo dado que mellorará, sen dúbida, a calidade de vida dos pacientes.