O 1 de setembro de 2013 Elisa Abruñedo saíu pasear polos arredores de Lavandeira, o lugar do concello coruñés de Cabanas onde residía co seu home e os seus dous fillos. Nunca máis volveu. Foi atopada un día despois a tan só 200 metros da súa casa: fora brutalmente violada e asasinada. O equipo que investigou o caso recolleu mostras biolóxicas do agresor no corpo da vítima, pero tardaron dez anos en poñerlle nome ao presunto culpable: Roger Serafín Rodríguez. A clave estivo na análise do seu ADN, que mostrou unha mutación no xene MC1R. É dicir, o asasino tiña que ser rubio. Foi unha pista decisiva para atopalo. Estes días estase a celebrar na Audiencia Provincial da Coruña o xuízo polo crime de Elisa Abruñedo; un crime no que a xenética deu na diana.
Que é o MC1R?
“Se analizando un xenoma descubrimos que unha persoa ten o xene MC1R mutado, entón podemos concluír con absoluta certeza —aquí si é irrefutable— que se trata dunha persoa rubia”, expón o investigador do Centro Nacional de Biotecnoloxía Lluís Montoliu nun artigo publicado en outubro de 2023 en The Conversation, precisamente nos días nos que foi detido o asasino confeso de Elisa Abruñedo. “Moitos xenes regulan o funcionamento dos nosos órganos pero non manifestan características externas observables”, indica o científico, dando conta da importancia da análise do ADN da vítima para resolver o caso.
O MC1R está localizado no cromosoma 16. A proteína que codifica este xene está ancorada na membrana dos melanocitos. É dicir, as células que pigmentan o corpo e están presentes na pel, no pelo, no iris… Segundo explica Montoliu, MC1R pode activarse pola hormona alfa-MSH, que dá lugar á melanina negra. Non obstante, cando a proteína que codifica o xene está mutada, só pode producir outro pigmento: a melanina amarela, vermella e laranxa que se denomina cientificamente feomelanina. En resumidas contas, a que lle dá cor rubia ao pelo, neste caso, do asasino confeso.
Este dato xenético foi imprescindible para atopar a Roger Serafín Rodríguez malia que en Galicia, fronte a outras zonas de España, hai máis persoas rubias (arredor dun 3% fronte ao 1-2%) pola interacción mariñeira histórica coas illas británicas. Para descubrir que o asasino era rubio, a Garda Civil estableceu unha colaboración en febreiro de 2015 co Instituto de Ciencias Forenses Luis Concheiro. Alí, o equipo descubriu que o asasino era europeo, branco, que tiña os ollos escuros e, por suposto, que era rubio. Así o relata a xornalista Laura Madrid no podcast El asesino de Elisa: historia de una búsqueda publicado por RTVE en maio de 2024.
O apelido Rodríguez
O seguinte paso por parte da Garda Civil foi cotexar o ADN do asasino, do que xa tiñan unha descrición preliminar, con outras mostras dispoñibles no sistema. E descubriron que tiña antepasados en varias parroquias de Valdoviño. Ou o que é o mesmo: compartía xenes con familias que residían no concello veciño. Así foi como o equipo do caso comezou a facer cribados xenéticos voluntarios e a recoller mostras ata que descubriron novas coincidencias cunha serie de persoas que compartían o mesmo apelido: Rodríguez. Era un dato máis, pero dende logo non era suficiente.
En 2021, oito anos despois do asasinato, o culpable do crime de Elisa Abruñedo aínda non tiña nome. Nese momento incorpórase a Unidade Central Operativa (UCO) da Garda Civil. Tiñan a seguridade de que o asasino se apelidaba Rodríguez, pero iso era como buscar “unha agulla nun palleiro”. Así o relatan no podcast. O seguinte paso foi reconstruír a historia familiar de cada unha das ramas que estudaban para atopar descendentes vivos, e así foi como o equipo se mergullou nos arquivos da diocese de Mondoñedo, á que pertencía Valdoviño, dado que os documentos civís dispoñibles eran máis recentes. Localizaron a todos os Rodríguez e remontáronse máis de 200 anos de ramas familiares. É dicir, unhas nove ou dez xeracións.
A cor e a marca do coche, a pista definitiva
A pista final, a que logra resolver o quebracabezas, chega en 2023. Descobren que o propietario dun Citröen XZ, identificado en 2013 preto da escena do crime, pertencera entre 2013 e 2015 a un home, cazador, que vivía a uns 15 minutos en coche do lugar do asasinato, que era rubio… e que se apelidaba Rodríguez. Aí estaba. O equipo fixo un seguimento exhaustivo do sospeitoso, recolleu mostras mentres el se desprazaba a traballar e corroborou que coincidían coas tomadas dez anos atrás. Detéñeno, Roger Serafín confesa o crime e ofrece o seu ADN de forma voluntaria.
Agora, 12 anos máis tarde da brutal violación e posterior asasinato de Elisa Abruñedo, estase a celebrar o xuízo. A ciencia ten o seu propio altofalante neste caso. E aquela mutación no seu ADN, aquel xene MC1R que lle outorgou a cor rubia do seu pelo, foi a pista clave para identificalo.
