En 2017 un grupo de científicos da Universidade de Harvard (EE UU) desenvolveu un dispositivo capaz de converter a luz en son durante fenómenos astronómicos como as eclipses. Nese momento, só había tres prototipos repartidos por escasos puntos dos Estados Unidos, pero tras probalo en varias ocasións, o equipo perfeccionou e creou unha rede de distribución que acaba de aterrar en España.
Esta ferramenta permite que a comunidade cega do noso país experimente o que é unha eclipse de Sol ao empregar unha técnica chamada sonificación que converte os datos procedentes da intensidade da luz en son.
A medida que a Lúa eclipsa ao astro, a luz comeza a atenuarse e o dispositivo LightSound emite un cambio no ton musical. Os oíntes poden conectar os seus auriculares e escoitar, a modo de melodía, como a luz vaise debilitando ata desaparecer.
Música para os oídos
Segundo explica a SINC a astrónoma e investigadora da Universidade de Harvard, Allyson Bieryla, o seu aparello posúe un sensor que mide o brillo e un código que o clasifica en diferentes rangos para xerar sons en función a súa intensidade.
Cando a luz escasea, o dispositivo silénciase e emite unha especie de clics sonoros que cambian de velocidade ante a variabilidade do brillo. No entanto, se a cantidade de luz é intermedia o aparello emula o son dun clarinete polo que podería chegar a notas musicais desde Si1 (grave) ata La5 (aguda). No caso de que o día fose solleiro e rexistrásese moita luz, o son cambiaría ao dunha frauta e tocaría notas aínda máis agudas que comezarían desde La5 ata Fa sostido 6.
Ademais, este dispositivo pode distinguir entre unha eclipse solar total e anular. “A saída do son baséase no brillo polo que, durante a totalidade escoitarase a música dos clics, mentres que durante unha eclipse anular (como o do 26 de xaneiro de 2028) escoitarase un clarinete”, conta Bierlyka.
Sobre os ocultamientos parciais, a investigadora sinala que se producen sons distinguibles cando a cobertura alcanza o 70% ou máis. Este aparello funciona cunha batería recargable que se pode conectar a un portátil a través dun USB, polo que se poden recompilar os datos na súa memoria para a súa posterior análise.
Un sistema que funciona
Estes dispositivos xa demostraron a súa eficacia en eclipses solares dos Estados Unidos (2017, 2024), Chile e Arxentina (2019-2020). Grazas a eles moitas persoas cegas puideron percibir e desfrutar deste fenómeno astronómico.
Os prototipos de LightSound desenvolvéronse en 2017 e gardáronse en Jackson Hole, na Universidade Estatal de Morehead e na Escola para Cegos de Kentucky; todas en Estados Unidos.
En 2019 foron redeseñados cun novo sensor de luz de maior sensibilidade e distribuíronse 20 dispositivos en Chile e Arxentina para ver a eclipse. En 2020 compartíronse 100 aparellos neses mesmos países e en 2024 construíronse e doaron case 1000.
Agora, o Proxecto LightSound está a apoiar a colaboradores españois e islandeses para preparar a eclipse do 12 de agosto. Co financiamento da Fundación Española para a Ciencia e a Tecnoloxía (FECYT) levouse a cabo unha iniciativa, chamada ‘Eclipse Inclusiva’, que produciu 120 dispositivos nos meses de maio e xuño.
Eclipse inclusiva
Grazas a este proxecto, liderado polo Instituto de Ciencias do Espazo (ICE – CSIC), preto de 55 observacións públicas ao longo do país dispoñerán de espazos de sonificación da eclipse para garantir que persoas con discapacidade visual poidan vivir este fenómeno cósmico.
Neles, calquera persoa poderá desfrutar da eclipse a través do son xerado en tempo real polos dispositivos LightSound. Esta experiencia permitirá percibir a evolución do fenómeno mediante variacións sonoras que reflicten os cambios na luz solar, e ofrecerase unha nova forma de vivir este ocultamiento.
“O acceso a unha eclipse total non debería depender da capacidade de ver”, expón o coordinador do proxecto Eclipse inclusivo no Instituto de Ciencias do Espazo (ICE). “Estas ferramentas accesibles permiten que as persoas con discapacidade visual sexan as protagonistas da súa propia experiencia”.
Ademais, “a fase de totalidade é un instante de enorme emoción que millóns de persoas comparten ao mesmo tempo. Facelo accesible significa garantir que esa emoción colectiva tamén poida vivirse en primeira persoa por quen, tradicionalmente, quedaron na marxe deste tipo de experiencias”, conclúe.
Onde escoitar a eclipse?
O 12 de agosto celebraranse máis de 50 actividades de observación da eclipse total de Sol nas que incorporarán dispositivos LightSound para que a experiencia sexa accesible para todo o mundo.
Neste mapa pódense atopar os eventos de sonificación que participan nesta iniciativa, onde o ocultamiento poderá vivirse non só a través da vista, senón tamén mediante o son, algo que favorece unha experiencia compartida e inclusiva para todos os públicos. O obxectivo do proxecto é lograr o maior número de eventos destas características ao longo do país e, posteriormente, crear un mapa sonoro do fenómeno.
