O Centro Singular de Investigación en Medicina Molecular e Enfermidades Crónicas (CiMUS) da Universidade de Santiago (USC) lidera DECODES (Deciphering the Splicing Code in Human Disease), unha nova rede europea que busca afondar no coñecemento do papel do splicing nas enfermidades humanas e avanzar en novas ferramentas para o seu diagnóstico e tratamento. O proxecto, coordinado desde o Centro polos investigadores Marta Varela Rey e Ashwin Woodhoo, coa participación da directora científica Mabel Loza, comezará o 1 de xaneiro de 2027 e terá unha duración de catro anos, cun financiamento de 4,5 millóns de euros. Esta iniciativa permitirá formar a 15 investigadores predoutorais a través dunha rede internacional que integra universidades, centros de investigación e empresas en nove países europeos.
O obxectivo é descifrar o código do splicing e, en particular o splicing alternativo, un mecanismo de regulación xénica que permite que un mesmo xene xere diferentes moléculas de ARN e, en consecuencia, distintas proteínas. Este proceso é clave para a diversidade e función das nosas células, pero a súa alteración pode contribuír ao desenvolvemento de enfermidades como o cancro, as enfermidades neurodexenerativas e metabólicas e diversas enfermidades xenéticas raras.
Avanzar en regulación xénica
“DECODES nace para pechar a brecha entre o coñecemento destas alteracións e a súa aplicación no diagnóstico e tratamento, mediante un programa científico e formativo que abarcará desde a identificación de isoformas de ARN asociadas a enfermidade e o estudo dos mecanismos que regulan a súa formación ata o desenvolvemento de estratexias terapéuticas capaces de modular especificamente o splicing“, explica a investigadora principal do CiMUS e coordinadora científica de DECODES, Marta Varela.
“Un dos aspectos máis importantes de DECODES é conseguir reunir nunha mesma rede a investigadores que son referentes internacionais en áreas moi diferentes, pero absolutamente complementarias“, subliña Ashwin Woodhoo, investigador distinguido contratado polo programa Oportunius da Xunta de Galicia adscrito ao CiMUS e coordinador científico de DECODES. “Isto permitiranos estudar o splicing desde os seus mecanismos moleculares máis fundamentais ata explorar como podemos utilizar ese coñecemento para desenvolver novas aproximacións terapéuticas», engade.
Formar á próxima xeración de especialistas
A iniciativa combinará investigación básica e aplicada e reunirá a expertos de diferentes disciplinas e países. Ao mesmo tempo, a formación de 15 investigadores predoutorais contribuirá a crear unha nova xeración de especialistas en splicing, favorecendo a transferencia de coñecemento cara a futuras aplicacións biomédicas. Estes desenvolverán as súas teses dentro dun programa interdisciplinar que combinará a súa investigación con formación en xenómica computacional, bioloxía estrutural, bioquímica do ARN, modelos de enfermidade, química medicinal e cribado farmacolóxico, alén de competencias transversais en innovación e emprendemento. Así, realizarán tamén estancias noutros laboratorios e en empresas, traballando en diferentes países, disciplinas e contornas profesionais.
“Queremos que DECODES sexa moito máis que 15 proxectos doutorais independentes”, sinalan Varela Rey e Woodhoo, xa que “a idea é crear unha verdadeira comunidade científica europea na que os mozos investigadores aprendan a integrar coñecementos de distintas disciplinas e poidan moverse entre a investigación académica, a biotecnoloxía e o medicamento traslacional”.
Durante catro anos, a USC coordinará unha rede que conecta institucións de España, Portugal, Alemaña, Suíza, Países Baixos, Dinamarca, Suecia, Reino Unido e Polonia, reforzando o posicionamento do CiMUS e de Santiago de Compostela como nodo europeo en investigación sobre regulación xénica, ARN e enfermidade, e sentando as bases para trasladar o coñecemento sobre o splicing a novas oportunidades para o medicamento de precisión. En conxunto, a USC recibirá ao redor de 1,13 millóns de euros de financiamento europeo para desenvolver a súa participación en DECODES e coordinar a rede.
Catro proxectos de investigación
A USC terá un papel especialmente relevante en DECODES, xa que catro dos 15 proxectos doutorais desenvolveranse no CiMUS.
O grupo de Marta Varela Rey estudará como as alteracións do splicing e as proteínas de unión a ARN contribúen á activación das células estreladas hepáticas e ao desenvolvemento da fibrose hepática, co obxectivo de identificar novas estratexias terapéuticas. Pola súa banda, Ashwin Woodhoo liderará dous proxectos centrados no sistema nervioso periférico: un analizará os mecanismos de regulación do splicing implicados en enfermidades desmielinizantes e outro estudará o papel de novas proteínas reguladoras do ARN en tumores malignos da vaina dos nervios periféricos. O cuarto proxecto, liderado por Mabel Loza, explorará novas estratexias farmacolóxicas para interferir coa maquinaria do splicing nestes tumores.
