O aumento de novos casos de Covid-19 está facendo medrar a preocupación en España.
O aumento de novos casos de Covid-19 está facendo medrar a preocupación en España.

Como sobrevivir aos inevitables rebrotes da Covid-19

Unha vez pasada a desescalada, o número crecente de brotes está espertando unha gran inquietude en España

*Un artigo de

Nos últimos días as comunidades autónomas están a notificar un número crecente de casos confirmados de SARS-CoV-2 en España. Diante do repunte nas infeccións, cabe preguntarse se o retorno ao peor da pandemia é unha posibilidade real.

O Ministerio de Sanidade recolleu máis de 260.000 casos confirmados e preto de 28.500 falecidos en España desde que comezou a pandemia. Por suposto, estas cifras son unha infraestimación do número real e os casos non confirmados poderían multiplicarse por dez.

En España foron hospitalizados máis de 125.000 pacientes con Covid-19, preto da metade dos casos confirmados. Na última semana foron máis de 200. Un 10% do total de hospitalizados requiriron ingreso en Coidados Intensivos. Foron 15 na última semana.

Despois da desescalada por fases nas distintas comunidades autónomas, o número crecente de brotes (preto de 200 en todo o país) espertou unha gran inquietude. Hai medo a un segundo confinamento, como o que xa se promulgou en zonas de Aragón e Cataluña. E haberá máis noutros lugares.

É máis que probable que os rebrotes de coronavirus se sucedan e aumenten ao longo de todo o verán. Son a consecuencia inevitable dos desprazamentos. Os tests diagnósticos agora están máis facilmente dispoñibles para confirmar ou excluír calquera caso sospeitoso e, a continuación, proceder ao illamento e exame dos contactos. Afortunadamente, moitos dos diagnósticos actuais fanse en persoas asintomáticas e máis novas.

Como reducir o dano dunha segunda onda da Covid-19?

A experiencia vivida na primeira onda do tsunami da Covid-19 deixou unha pegada indeleble en cada un de nós. Aprendemos moito e temos que minimizar o dano dun novo confinamento e dunha segunda onda. Sen ser pesimista e aínda nun bo escenario, é improbable que nos beneficiemos dunha vacina antes do verán próximo. Todo apunta a que teremos rebrotes de Covid-19 para un ano e temos que aprender a conxugar a saúde e a economía cunhas novas condicións de vida.

Os danos do confinamento prolongado son devastadores na economía e, peor aínda, na personalidade. Os humanos somos sociais e precisamos a estimulación derivada do contacto con outros. Isto é facilmente reconocible nos nenos, nos que o illamento prexudica o desenvolvemento psicomotor e cognitivo; pero tamén nos anciáns, onde a ausencia de estimulación acelera a deterioración asociada á idade.

Descríbense a continuación as medidas que poderían tomarse para facer fronte á pandemia por SARS- CoV-2 ata que dispoñamos dunha vacina protectora.

1. Reforzar o sistema sanitario

Hai que planificar que non coincidan as vacacións do persoal sanitario, evitando carencias fronte a un agravamento en agosto. A atención médica domiciliaria e a telemedicina deben ser potenciadas de modo especial, para evitar colapsos nos servizos de urxencia hospitalarios.

Na crise de marzo e abril non se recorreu apenas aos servizos que podía prestar a sanidade privada, que puido desconxestionar a presión que houbo en moitos servizos públicos. Cunha crise sen precedentes como a da Covid-19, o principio de subsidiariedade é a mellor estratexia para asegurar aos cidadáns a mellor asistencia sanitaria. Trátase de realizar convenios de colaboración con hospitais e compañías diagnósticas privadas españolas, que permitan ampliar a utilización do que xa existe e funciona. Hai que utilizar todos os recursos xa dispoñibles no noso país, sen depender doutros.

Para desconxestionar as urxencias e as camas de hospitais, hai que mellorar a atención domiciliaria polos equipos de Atención Primaria. Moitos pacientes con Covid-19 non requiren ingreso hospitalario e poden beneficiarse do seguimento no seu fogar con controis telefónicos ou presenciais diarios por parte dun equipo médico.

Nos hospitais deben planificarse zonas facilmente convertibles en áreas Covid-19, con separación do resto. Debe contratarse o suficiente persoal sanitario e asegurar dispoñibilidade de camas. De igual modo, hai que asegurar a subministración de material de protección e tests diagnósticos que sexan de suficiente calidade.

Por último, hai que fomentar programas de formación en manexo e tratamento de Covid-19 con criterios de seguimento domiciliario; traslado a hospital; uso de corticoides, remdesivir e inmunomoduladores; prevención de sobreinfeccións bacterianas, etc. A formación en liña permite proporcionar moitos deses coñecementos sen desprazamentos innecesarios e con fácil adaptación a horarios difíciles. Hai que fomentar que tanto as universidades públicas como as privadas, co apoio da administración e das empresas farmacéuticas, desenvolvan programas formativos de excelencia.

2. Protexer aos máis expostos

O persoal sanitario, os axentes da orde pública (policías, etc.), os militares, o persoal de limpeza, os traballadores con exposición directa ao cliente (caixeiros, etc.) deben ter material suficiente de protección e utilizalo debidamente.

Un 24 % dos casos confirmados de infección por SARS-CoV-2 ata xuño ocorreron en persoal sanitario, maioritariamente médicos e enfermeiras. A iso contribuíron o alto risco de exposición e a carencia de material de protección (máscaras, luvas, gorros e batas). Non podemos volver quedar sen ese material nos hospitais.

3. Protexer aos máis vulnerables

As persoas cun maior risco de desenvolver pneumonía e formas graves de Covid-19 son os anciáns, pacientes con outras enfermidades crónicas (diabetes, obesidade, cancro, etc). Máis dun 75 % dos falecidos por Covid-19 en España tiñan máis de 75 anos. Este grupo debe ser especialmente protexido da exposición ao SARS- CoV-2.

Hai que procurar unha medicalización suficiente das residencias xeriátricas e outras institucións para discapacitados e outro tipo de persoal dependente (por exemplo, enfermos mentais). Máis dun 40% dos falecidos por Covid-19 en España vivían en residencias xeriátricas ou de discapacitados. Eses centros deben ter unha asignación suficiente de persoal sanitario e material de protección.

Ademais, poden tomarse outras medidas, como a vacinación precoz fronte á gripe A e B; e fronte a pneumococo, para reducir o risco de coinfeccións.

4. A responsabilidade persoal do distanciamento social

A transmisión do SARS-CoV-2 ten lugar case exclusivamente por vía aérea, sobre todo por proximidade cun infectado. O inóculo viral (dose infectiva) determina o risco de infección e a gravidade da enfermidade. Apenas hai evidencia de transmisión a partir do contacto con superficies ou obxectos potencialmente contaminados. Por tanto, hai que centrar o esforzo en manter o distanciamento social. Hai que facer obrigatorio o uso de máscaras fóra do fogar e hai que suspender aglomeracións de persoas en espazos pechados.

Caamaño: “A máscara visibiliza a pandemia e axuda a controlala’

5. Unificar normativa: simple e para todo o país

A coordinación centralizada a nivel estatal é fundamental, para evitar mensaxes e interpretacións equívocos. Non debe haber disparidade de criterios entre comunidades autónomas.

Hai que intensificar a identificación de casos positivos e proceder ao seu illamento e control médico. Doutra banda, hai que identificar os contactos de risco, poñelos en corentena e excluír o diagnóstico tan pronto como sexa posible.

6. Facilitar test diagnósticos

É unha prioridade dispoñer de probas rápidas de screening para antíxenos e anticorpos do SARS-CoV-2. De forma ideal, eses test deberían poderse facer en saliva e proporcionar o resultado en 10-15 minutos. Ademais, deberían estar á venda en farmacias e poder facerse polo propio paciente en caso de sospeita, tantas veces como fose conveniente. Para evitar a dependencia doutros países e fracasos con compras de mala calidade, hai que axudar ás empresas españolas de diagnóstico comprometidas neste labor.

Un estudo de 37 persoas con PCR positivo pero asintomáticas revelou que case todos os infectados desenvolven anticorpos ás 2-3 semanas. Estudos en macacos demostraron que se trata de inmunidade que protexe da reinfección. Con todo, aos 2-3 meses redúcense os títulos de anticorpos e non se detectan nun 20% dos casos asintomáticos. Aínda que iso non significa que desapareza a protección, hai que confirmar se eses anticorpos poden evitar un novo contaxio a máis longo prazo (por exemplo, ao cabo de 2-3 anos). É posible que a protección diminúa co tempo, pero evite que se produzan formas graves de Covid-19.

7. Impulsar a investigación de antivirais

Este momento de crise debe unirnos. É un bo momento para o proteccionismo bo. Hai que apoiar as iniciativas dos nosos compatriotas comprometidos con que saiamos adiante. É do máximo interese financiar bolsas e axudas a grupos de investigación e empresas do país que desenvolven antivirais e inmunomoduladores, explorando novos fármacos, formas en aerosol, antivirais de liberación retardada, etc), tanto para o tratamento como para a prevención. Como reza o tópico que os anglosaxóns din dos españois: “somos un país con persoas ben formadas e con enxeño, pero fáltanos constancia e organización. Por iso, os españois son valorados e triunfan sobre todo no estranxeiro…”.

En ausencia dunha vacina que confira protección inmune, están a desenvolverse antivirais de acción prolongada que puidesen actuar como “vacinas químicas”. Seguindo o modelo da profilaxe pre-exposición (PreP) que se utiliza para previr o contaxio do VIH, unha alternativa atractiva para protexerse do coronavirus mentres non apareza a vacina protectora inmune podería ser a administración de antivirais de liberación prolongada.

Deste xeito, un grupo americano acaba de describir nanoformulacións de cabotegravir, un antirretroviral que só require unha administración anual. Imaxinemos que poida obterse unha formulación equivalente para remdesivir ou outro antiviral eficaz fronte ao SARS-CoV-2. En espera dunha vacina inmune, estes ‘antivirais depot’ poderían permitir a protección das poboacións máis vulnerables fronte á Covid-19.


* Vicente Soriano é profesor da Facultad de Ciencias da Saúde e o Centro Médico da Universidad Internacional de La Rioja (UNIR). É experto en infeccións por virus e foi asesor da OMS en VIH/SIDA e hepatites víricas.

Cláusula de Divulgación: O autor non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes alén do cargo académico citado.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.