Desde hai algunhas semanas, varias das compañías lácteas máis grandes do mundo —incluídas, entre outras, Nestlé, Danone, Granarolo e Lactalis— están a retirar e bloqueando lotes de fórmula infantil, polo temor a que estean contaminados cunha toxina chamada cereulida.
Esta situación provocou retiradas masivas de produtos e suscitou gran preocupación entre os pais. A alerta é global e afecta a máis de 60 países en todo o mundo.
Estímase que polo menos 29 países europeos están involucrados. España non é unha excepción: a Axencia Española de Seguridade Alimentaria e Nutrición (AESAN) emitiu varias notificacións de retirada preventiva de diversos lotes de leite de fórmula infantil pola posible presenza de cereulida.
Náuseas, vómitos e diarreas
A cereulida é unha toxina termoestable producida polas bacterias Bacillus cereus e Bacillus weihenstephanensis. Resistente ao ácido e aos encimas dixestivos, provoca náuseas e vómitos intensos e cíclicos repentinos entre 30 minutos e seis horas despois da súa inxestión. Tamén pode causar dor abdominal e, ás veces, diarrea. Mesmo ocasionalmente dá lugar a intoxicacións graves relacionadas con insuficiencias hepáticas agudas.
En bebés pequenos, pode alterar o equilibrio sódico do corpo e provocar complicacións como a deshidratación. Os posibles efectos negativos para a saúde considéranse de baixos a moderados e dependen da idade do bebé. Os neonatos e os bebés menores de seis meses teñen maior risco de padecer enfermidades graves.
De todos os xeitos, a acumulación de cereulida en produtos alimenticios é un risco significativo porque non se destrúe facilmente mediante métodos de procesamento ou dixestión dos alimentos. Nalgúns casos, mesmo pode chegar a ser mortal.
O principal sospeitoso: o aceite de ácido araquidonico
O motivo da posible contaminación con cereulida foi rastrexado ata un ingrediente específico: o aceite de ácido araquidónico ou ARA, fornecido ás compañías por un provedor internacional. O ARA é un ácido graxo omega-6 utilizado na industria alimentaria. Os fabricantes de fórmulas infantís emprégano nalgúns produtos, de conformidade co Regulamento (UE) 2016/127.
Dada a situación, a Comisión Europea solicitou á Autoridade Europea de Seguridade Alimentaria (AESA) que emitise asesoramento científico urxente para apoiar as decisións sobre a retirada de produtos. Tras unha avaliación rápida dos riscos, a AESA estableceu un novo nivel máximo de inxestión diaria segura para a cereulida.
A “síndrome do arroz frito”
Bacillus cereus é o principal axente causante da “síndrome do arroz frito” que se produce cando o arroz fervido se deixa a temperatura ambiente durante unhas horas. Estímase que Bacillus cereus é responsable do 1,4% ao 12% de todos os gromos de intoxicación alimentaria no mundo. A bacteria produce enfermidades gastrointestinais de dous tipos: eméticas e diarreicas. O tipo emético, que a miúdo é asociado coa inxestión de pasta e de arroz contaminado, xorde pola presenza da cereulida nos alimentos. En 2008, a morte súbita dun adulto novo (20 anos) foi asociada a unha intoxicación alimentaria por Bacillus cereus.
Todo comezou o 1 de outubro, cando o mozo enfermou tras inxerir restos de espaguetes con salsa de tomate, preparados cinco días antes e deixados na cociña a temperatura ambiente. Despois de asistir a clase, quentounos no microondas. Inmediatamente despois de comer, saíu da casa para realizar actividades deportivas, pero regresou 30 minutos despois e sufriu dor de cabeza, dor abdominal, náuseas e diarrea acuosa. Despois de medianoite, quedou durmido. Á mañá seguinte, ás 11:00, os seus pais estaban preocupados porque non se levantou. Cando foron á súa habitación, atopárono morto. As análises posteriores illaron cepas eméticas de Bacillus cereus e atopáronse altos niveis de cereulida nos espaguetes.
Cociñar alimentos contaminados ás temperaturas recomendadas elimina as células vexetativas de Bacillus cereus. Con todo, as esporas desta bacteria, que son resistentes á calor, poden sobrevivir ao proceso de cocción e volver xerminar se os alimentos se arrefrían lentamente.
Se os alimentos se manteñen durante varias horas a temperaturas inadecuadas antes de servilos —por encima de 5 graos no caso de alimentos fríos ou por baixo de 57 graos en alimentos quentes— poden desenvolverse concentracións perigosas de bacterias ou de toxinas antes do consumo.
O correcto almacenamento dos alimentos é fundamental para evitar as intoxicacións alimentarias no fogar.
Cláusula de divulgación: Raúl Rivas González non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.
