*Un artigo de  

O proxecto Castor foi unha iniciativa aprobada en 2008 co obxectivo de almacenar gas nun xacemento petrolífero esgotado no mar Mediterráneo, a uns 20 km da costa de Castellón (España). Pouco despois do comezo da inxección, en 2013, orixináronse unha serie de terremotos que supuxeron o cesamento da actividade.

Xeralmente, un terremoto está asociado a un proceso natural no que se produce unha liberación de enerxía debida a unha ruptura no subsolo. Con todo, estas rupturas tamén poden ter unha orixe artificial e ser inducidas a través da acción do home, o cal é coñecido como sismicidade inducida ou antropoxénica. O proxecto Castor representa o caso máis importante de sismicidade asociada a operacións de almacenamento de gas en Europa.

Os terremotos naturais prodúcense principalmente en zonas de actividade tectónica e fallas recentes onde a sismicidade se rexistra con certa frecuencia. Pola súa parte, os terremotos inducidos poderían aparecer en zonas estables con baixa sismicidade de fondo xerando novas rupturas ou activando fallas previas que en principio poderían estar “durmidas”.

As actividades antropoxénicas que impliquen a alteración de esforzos, presión ou cohesión no subsolo poderían así desencadear terremotos en zonas con baixo perigo sísmico cuxas edificacións e poboación poderían non estar preparados.

Que actividades antropoxénicas xeran terremotos?

Asociáronse terremotos inducidos a multitude de actividades. Algunhas delas son o cheo ou baleirado de encoros de auga, a extracción ou almacenamento de hidrocarburos e gas, así como a inxección de fluído (comunmente coñecido como fracking) que se produce durante certas operacións petrolíferas ou en plantas xeotérmicas.

Xeralmente estas actividades adoitan xerar sismicidade moi débil que podería ser mesmo imperceptible para a poboación e que é detectada mediante sistemas específicos de monitoraxe sísmica instalados próximos ás zonas afectadas.

Os terremotos inducidos pódense deber ao cheo ou baleirado de encoros de auga ou á extracción de hidrocarburos

Con todo, nos últimos anos observouse un aumento da cantidade e a magnitude de tales terremotos. Os máis grandes chegaron a producir graves danos económicos e persoais.

Casos relevantes a nivel mundial son, por exemplo, o terremoto de magnitude 5,5 ocorrido en 2017 en Pohang (Corea do Sur), o máis grande do mundo asociado a unha explotación de enerxía geotérmica. En Oklahoma (Estados Unidos) estanse tamén producindo unha multitude de terremotos de magnitudes de ata 5,8 tras anos de intensa explotación petrolífera con inxeccións de augas residuais no subsolo. Sismicidade de magnitudes máis pequenas obsérvase por exemplo nos campos de gas de Groningen (Países Baixos) despois de anos de extracción.

Podemos distinguir os sismos inducidos dos naturais?

Nalgúns casos, podemos diferenciar facilmente se un terremoto é natural ou inducido, pero noutros non. A ocorrencia de terremotos relativamente próximos en espazo e tempo a unha certa actividade antropoxénica produce a primeira voz de alarma para considerar tales eventos como inducidos.

Unha boa resolución nas localizacións dos terremotos así como unha estimación precisa da profundidade son esenciais. Ambas requiren unha boa instalación de sistemas de monitoraxe sísmica nos arredores da actividade.

Só nalgúns casos se poden diferenciar os terremotos naturais dos inducidos

Algúns procesos, como a fracturación hidráulica, poden xerar novas fracturas no subsolo de forma inmediata. Con todo, existen tamén outras actividades antropoxénicas que modifican as condicións do subsolo de maneira máis lenta producindo máis tarde a sismicidade, mesmo despois do seu cesamento.

Doutra banda, é importante coñecer a historia sísmica e das fallas das zonas afectadas. Nalgúns casos, pódese producir a reactivación de fallas que en principio non estaban activas ou deberían activarse de forma natural despois de moitos anos.

Por tanto, precísase dunhas análises sismolóxicas detalladas para decidir se un período sísmico é inducido ou de orixe natural. Por exemplo, un proxecto Athenea 3I da Universidade de Granada e do Instituto Andaluz de Geofísica dedícase especificamente a identificar e verificar as fontes que orixinan sismicidade inducida.

Estudamos o caso do almacén de gas de Castor

Debido á mala cobertura de estacións sísmicas que rexistraron os terremotos producidos mar adentro, as posteriores investigacións científicas en torno ao proxecto Castor chegaron a discrepar sobre a orixe de das fallas activadas, sendo un caso especialmente complexo de resolver.

Con todo, unha análise sismolóxica avanzada que publicamos recentemente en Nature Communications foi capaz de revelar a xeometría da falla activada que foi ata hoxe obxecto de discusión. Empregamos diferentes técnicas para validar a robustez dos resultados. Entre elas destacan as seguintes:

  • a relocalización relativa de eventos baseadas en correlacións de formas de onda,
  • a determinación da profundidade mediante o uso de agrupacións de sismómetros a longa distancia,
  • a análise da dirección de propagación da ruptura dos terremotos máis grandes,
  • a identificación de agrupacións de eventos ou “clústers” con propiedades similares.

Os nosos resultados apuntan a que a sismicidade afectou principalmente a unha falla secundaria localizada por baixo do almacén natural de gas. A pesar de non dispoñer dunha densa rede de monitoraxe sísmica, os últimos avances en sismología lograron descifrar a orixe dos terremotos.


*José Ángel López Comino é investigador en Sismoloxía na Universidade de Granada.

Cláusula de divulgación: José Ángel López Comiño lidera o proxecto ASPIS, financiado polo programa Marie Sklodowsca-Curie COFUND Athenea3i-UGR (H2020-MSCA-COFUND 2016), na Universidade de Granada e o proxecto INDI, financiado polo programa Deutsche Forschungsgemeinschaft ( DFG), na Universidade de Potsdam (Alemaña).

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.