Por que cheiran os sobacos e o alento?

O microbiólogo Raúl Rivas explica neste artigo como os procesos xerados por diversas bacterias están detrás destes olores desagradables

A suor que se produce nalgunhas partes do corpo, como os sobacos, está causada pola actividade de diversas bacterias. Foto: Pixabay.
A suor que se produce nalgunhas partes do corpo, como os sobacos, está causada pola actividade de diversas bacterias. Foto: Pixabay.

* Un artigo de 

“As rúas apestaban a esterco, os patios interiores apestaban a ouriños, os ocos das escaleiras apestaban a madeira podrecida e excrementos de rata, as cociñas, a col podrecida e graxa de carneiro; os aposentos sen ventilación apestaban a po amofado; os dormitorios, a sabas graxentas, a edredóns húmidos e ao penetrante cheiro dulzón dos penicos. As chemineas apestaban a xofre, as curtidurías, a lixivias cáusticas, os matadoiros, a sangue coagulada. Homes e mulleres apestaban a suor e a roupa sucia”.

Así comeza o escritor alemán Patrick Suskind a novela O perfume, describindo os aromas que dominaban a Francia do século XVIII. Pois si, de cando en vez, os animais desprenden mal cheiro. E os humanos non somos unha excepción. Vaia por diante que a auga e o xabón adoitan ser a solución, pero ás veces non é suficiente.

Varios microorganismos son os responsables do fedorento aroma que emanamos cando estamos empapados en suor. O cheiro corporal humano é producido pola transformación bacteriana dalgunhas moléculas precursoras inodoras que son segregadas sobre a superficie da pel polas glándulas apocrinas, un tipo de glándulas sudoríparas, típicas do Homo sapiens, que están localizadas en zonas cutáneas específicas do corpo como a dos sobacos, a mamila e a rexión xenital externa.

O mal cheiro dos sobacos

O mal cheiro axilar humano está composto por unha combinación de compostos orgánicos volátiles cos ácidos graxos volátiles e os tioalcohois como os principais ingredientes. Os ácidos graxos volátiles cun número de carbonos máis alto teñen un limiar de detección de cheiros máis baixo. En xeral, acéptase que os ácidos graxos volátiles de cadea curta (C2-C5) atópanse entre as moléculas causantes do mal cheiro axilar.

Os xéneros bacterianos Staphylococcus, Cutibacterium (anteriormente Propionibacterium) e Corynebacterium forman parte da microbiota dominante que coloniza a axila. E son capaces de fermentar o glicerol e o ácido láctico cara a ácidos graxos volátiles de cadea curta (C2- C3) como o ácido acético e o ácido propiónico.

Ademais, os estafilococos son capaces de converter aminoácidos alifáticos ramificados, como a leucina, en ácidos graxos volátiles ramificados con metilo de cadea curta (C4-C5) moi olorosos, como o ácido isovalérico, que tradicionalmente se asociou coa nota aceda do mal cheiro dos sobacos.

Os tioalcohois, a pesar de estar presentes en cantidades mínimas, son os volátiles máis incipientes. Foron detectados diferentes tioalcohois nas secrecións axilares, sendo o 3- metil-3-sulfanilhexan-1-ol (3M3SH) o máis abundante.

Algunhas especies de estafilococos presentes na pel teñen capacidade de xerar o 3M3SH a partir do precursor inodoro Cys-Gly-3M3SH, segregado sobre a superficie da pel polas glándulas apocrinas. Por tanto, é evidente que a microbiota presente nos sobacos xoga un papel importante na xeración do cheiro corporal humano.

A halitose e as bacterias

Do mesmo xeito que ocorre co cheiro corporal, en moitas ocasións a halitose está determinada por compostos volátiles producidos principalmente por bacterias que colonizan a cavidade bucal.

Os xéneros bacterianos máis relacionados coa halitosis son Actinomyces spp., Bacteroides spp., Dialister spp., Eubacterium spp., Fusobacterium spp., Leptotrichia spp., Peptostreptococcus spp., Porphyromonas spp., Prevotella spp., Selenomonas spp., Solobacterium spp., Tannerella forsythia e Veillonella spp. Neste sentido, Bacteroides forsythus, Porphyromonas gingivalis, Actinobacillus actinomycetemcomitans e Prevotella_intermedia foron asociados coa produción de compostos de xofre volátiles a partir de substratos que conteñen xofre e que poden estar presentes nos alimentos ou na saliva.

Na cavidade bucal, foron detectados preto de 700 compostos volátiles diferentes, sendo algúns dos compostos pestilentes predominantes o tioacetato de metilo, o disulfuro de dimetilo, o trisulfuro de dimetilo, o tetrasulfuro de dimetilo, o pentasulfuro de dimetilo, a sulfona de dimetilo, o alilo tiocianato, o isotiocianato de alilo, o pentanetioato de S- metilo, a tiolan-2-ona, o metilbenceno, o tetrametilbutano, o etanol, a putrescina, a cadaverina, o indol e a trimetilamina.

Por exemplo, a cadaverina, que imprime o típico cheiro a putrefacción, é producida por fermentación bacteriana do aminoácido L-lisina. As bacterias anaeróbicas presentes na cavidade oral poden degradar aminoácidos que conteñen xofre como a L- cisteína ata compostos volátiles como o sulfuro de hidróxeno, que ten cheiro característico a ovos podrecidos e contribúe a que podamos exhalar un alento fétido.

Outros exemplos de microorganismos pestilentes son a bacteria Proteus mirabilis, que produce un cheiro a peixe moi característico, e Eikenella corrodens que cheira a lixivia.

O cheiro a terra mollada e a salitre

Con todo, non todos os microorganismos orixinan un mal cheiro. Hainos tamén que cheiran que namoran. É o caso dalgunhas especies do xénero Streptomyces que en condicións de humidade producen un sesquiterpenoide moi oloroso denominado xeosmina (PDF), esencial para crear o aroma petricor que provoca o típico e evocador cheiro a terra mollada.

Incluso a fragancia distintiva da beira do mar, que é debida en gran parte á presenza de sulfuro de dimetilo, é provocada principalmente pola actividade microbiana.

Ese cheiro despois da choiva ten nome: petricor

A bacteria Pseudomonas aeruginosa pode xerar un aroma doce parecido ao do zume de uva en pacientes con queimaduras. Os apósitos das feridas quedan impregnados dun cheiro distintivo debido a que Pseudomonas aeruginosa produce 2-aminoacetofenona que é a molécula responsable, por exemplo, do cheiro a mel e flores brancas nos viños brancos.

En canto ao aroma típico do iogur caracterízase principalmente pola presenza de acetaldehído. A vía máis importante de formación de acetaldehído é a descomposición do aminoácido treonina en acetaldehído e glicina. A encima responsable desta catálisis, a treonina aldolasa, está presente en Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus e Streptococcus thermophilus subsp. salivarius, as dúas especies bacterianas esenciais para a produción deste produto lácteo.

Como exemplo final, non podemos esquecer a Streptococcus milleri, que produce diacetilo, o que lle confire o típico e agradable cheiro a manteiga, caramelo ou ‘toffee’.

En definitiva, cando se ulisque algún aroma peculiar, xa sexa agradable ou dos que curten os hemisferios cerebrais, pensen que é posible que algún microorganismo sexa o responsable.


* Raúl Rivas é catedrático de Microbioloxía na Universidad de Salamanca.

Cláusula de divulgación: o autor non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declara carecer de vínculos relevantes alén do cargo académico citado.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.