Non é obesidade, é lipedema: a descoñecida enfermidade que afecta sobre todo a mulleres

*Un artigo de Logo The Conversation

O lipedema é unha enfermidade descoñecida que adoita confundirse coa obesidade. Isto fai que ás pacientes, principalmente mulleres, se lles prescriba como único tratamento un cambio no estilo de vida.

Publicidade

Con todo, o lipedema vai moito máis alá e non se soluciona perdendo peso. Que se pescudou ata o de agora sobre esta doenza e como poden enfrontarse a ela as persoas afectadas?

Non se declarou oficialmente como doenza ata 2018

Clasificado dentro dun grupo de patoloxías chamadas lipodistrofias, o lipedema consiste nunha alteración na distribución da graxa corporal, cun aumento desproporcionado do tecido graxo nas extremidades. Aínda que ocorre con maior frecuencia nas pernas, tamén pode afectar as cadeiras e os brazos. Por tanto, prodúcese unha desproporción entre a cintura e as extremidades.

Publicidade

Actualmente, non existe unha proba obxectiva e irrefutable —gold standard— para o seu diagnóstico: hai que facer unha valoración a partir da historia clínica, os resultados dun exame físico, as manifestacións clínicas da paciente e outras comorbilidades ou afeccións asociadas.

Aínda que esta enfermidade foi descrita por primeira vez en 1940, pasou inadvertida ao longo das últimas décadas. De feito, non foi ata maio de 2018 cando a Organización Mundial da Saúde a aceptou como tal na Clasificación Internacional das Enfermidades (CIE-11). Ese mesmo ano creouse o primeiro documento de consenso do lipedema en España.

Mentres que ao principio se pensaba que se orixinaba por unha acumulación de fluídos ou edema (de aí o seu nome), actualmente non hai evidencia de que o edema sexa o causante do aumento do volume nas extremidades nin dalgúns síntomas, como a dor. Por iso, mesmo se suxire substituír o termo “lipedema” por “síndrome de lipalxia” (acumulación de graxa dolorosa).

E é que algo moi característico do lipedema é a dor que produce a palpación do tecido. Tamén vai acompañado doutros problemas de saúde, como un exceso de mobilidade nas articulacións, perda de forza muscular e alteracións do sono. Ademais, pode convivir con afeccións como alteracións do sistema venoso, arterial ou linfático.

Vinculado aos cambios hormonais femininos

A orixe desta patoloxía pode deberse a varios factores. Un deles é o hormonal, e afecta principalmente o sexo feminino. De feito, algúns estudos apuntan a que aproximadamente unha de cada 10 mulleres a padecen, aínda que a falta de criterios para o seu diagnóstico e o descoñecemento sobre o lipedema fai que non poidamos coñecer a porcentaxe real de afectadas.

O que si se sabe é que a súa aparición ou desenvolvemento coincide en períodos de cambios hormonais femininos, como a puberdade, o embarazo, o parto, a menopausa ou o uso de anticonceptivos hormonais. Todas estas circunstancias derivan en flutuacións das hormonas, especialmente de estróxenos. A este factor hai que engadir certa predisposición xenética, pois unha alta porcentaxe de pacientes informan de antecedentes familiares.

Como se lle pode facer fronte?

A abordaxe do lipedema estivo en continuo cambio nas últimas décadas, e seguramente siga evolucionando nos próximos anos. O tratamento máis coñecido é a cirurxía, con técnicas como a liposucción, pois é a única estratexia que consegue eliminar o tecido graxo localizado. Pero as intervencións conservadoras ou sen cirurxía teñen moito que ofrecer.

Ademais, debido á súa complexidade, o seu manexo debe ser multidisciplinar, involucrando a moitas áreas da saúde, como se recolle no Consenso do Foro Europeo do Lipedema de 2020. A continuación destacamos algúns puntos clave:

Tratamento do lipedema. European Best Practice of Lipoedema – Summary of the European Lipoedema Forum consensus
  • Rol activo. É moi importante que sexa a paciente quen lidere o seu tratamento e xestione a súa enfermidade. Isto é común a outras doenzas para as que non existe cura, e fai falta introducir hábitos que permitan mellorar os seus síntomas e estado de saúde a longo prazo.
  • Fisioterapia e movemento. Aínda que adoitemos asocialo a unha padiola e unha abordaxe pasiva, o labor do fisioterapeuta vai orientada a fomentar a independencia nas persoas con lipedema. Por exemplo, é moi importante educalas para que saiban que é, que non é e que hábitos resultan beneficiosos. Desde a fisioterapia tamén se guía á paciente para introducir actividades no seu día a día de maneira gradual, e elabóranse pautas de exercicio adaptadas ás súas características.
  • Terapia compresiva. Levar medias de compresión non reducirá o tecido graxo nin evitará un aumento de graxa nas pernas se se gaña peso. Con todo, estudos en persoas sas mostraron que a compresión ten un efecto beneficioso sobre o proceso inflamatorio no tecido subcutáneo. Este tipo de medias deben ser médicas e prescribirse tras unha valoración individual.
  • Tratamento psicolóxico. Moitas pacientes poden presentar dificultades para aceptar o seu físico ou insatisfacción pola forma do seu corpo e a presión social sobre o ideal de beleza. Outras afectadas tamén poden sufrir elevados niveis de estrés, que pode repercutir ademais negativamente na dor. Son os profesionais sanitarios quen deben detectar que pacientes se poden beneficiar desta abordaxe.
  • Manexo do peso. Aínda que o lipedema é unha enfermidade por si mesma, unha alta porcentaxe de pacientes presenta obesidade. E á súa vez, o lipedema empeora coa ganancia de peso. Por tanto, aínda que a perda de quilos non é a prioridade no tratamento, debe terse en conta naquelas pacientes con obesidade ou enfermidades graves relacionadas coa mesma.
  • Nutrición. É importante que a paciente siga unha dieta saudable e coñeza o efecto proinflamatorio e antiinflamatorio dos hábitos de alimentación. A figura do nutricionista revélase como fundamental para guiar na elección de alimentos como parte dun estilo de vida saudable.

En definitiva, a travesía cara a un diagnóstico resulta complexa, xa que o lipedema aínda é unha enfermidade descoñecida por moitos profesionais sanitarios. Un primeiro paso pode ser contactar con outros pacientes para compartir experiencias. Por exemplo, en España é posible acudir á Asociación de Afectadas por Lipedema en España (ADALIPE) ou a Federación Española de Asociacións de Linfedema e Lipedema (FEDEAL).

Á comunidade científica correspóndenos seguir indagando sobre as súas causas e o seu diagnóstico para poder detectar as pacientes afectadas e ofrecerlles o mellor tratamento.


*Cristina Roldán Jiménez é profesora de Fisioterapia na Universidade de Málaga.

Cláusula de divulgación: Cristina Roldán Jiménez non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.

Cristina Roldán Jiménez
Cristina Roldán Jiménez
Profesora de Fisioterapia na Universidade de Málaga.

1 comentario

  1. Me han diagnosticado lipedema en las piernas y brazos hace dos meses el médico de medicina interna después de una prueba con contraste,no me sabía explicar muy bien como hiba ,aún estoy esperando que me reciban en la unidad de linfedema para que me expliquen en qué consiste y como va a evolucionar,yo por mi cuenta e empezado con presoterapia y con una nutricionista ,estoy superando un cáncer de pecho y tengo varias enfermedades crónicas.estoy muy agobiada por falta de información.muchas gracias

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Tomas anticonceptivos orais? Estes son todos os seus riscos

A contracepción hormonal consiste na administración externa de hormonas sexuais, estróxenos e proxestáxenos, que evitan que a muller quede embarazada

O ciclo do sal nos océanos e o seu impacto no colapso da AMOC

Se o bucle de circulación Atlántico daría lugar a un arrefriado brusco do clima europeo

Cinco motivos para estar alerta ante a transmisión de gripe aviaria en humanos

México e a OMS anunciaron o 5 de xuño a morte dun home, de 59 anos de idade, infectado polo virus da influenza subtipo AH5N2

Que é o que deberías facer (e non fas) para evitar morrer antes de tempo

En 2019, España tiña unha esperanza de vida de 83,2 anos, só superada por Xapón, Suíza e Corea do Sur