A condición de obeso vincúlase a aparición de moitos e diversos problemas de saúde.
A condición de obeso vincúlase a aparición de moitos e diversos problemas de saúde.

Estar obeso parécese moito, demasiado, a avellentarse

O exceso de peso supón a aceleración de diversas patoloxías, que tamén se producen en forma de complicacións na actual pandemia da Covid-19

* Un artigo de 

Unha das cuestións que máis preocupou ao ser humano ao longo da historia foi, e segue sendo, o envellecemento e a enfermidade. O profesor de Medicina da Harvard Medical School, William Chin, aseguraba que “a necesidade humana de medicinas para aliviar o sufrimento, curar enfermidades e atrasar o envellecemento é á vez atemporal e persoal”. Con todo, e a pesar dos grandes avances que se produciron no ámbito sanitario ao longo dos séculos XX e XXI, ultimamente estendéronse outras enfermidades a consecuencia das melloras socioeconómicas da poboación, como a obesidade, que non son precisamente benignas.

As autoridades sanitarias mundiais, entre elas as españolas, coinciden en definir a obesidade como unha pandemia. Por iso, e en plena crise da Covid-19, esquecela sería totalmente inxusto. Máxime despois do período de confinamento obrigatorio no que moi probablemente os indicadores da obesidade acabaran incrementándose.

Hai trazos comúns entre a obesidade e o envellecemento?

A obesidade é un problema de saúde global que xeralmente vai asociado con outras enfermidades cardiovasculares e metabólicas. Entre elas, a hipertensión, dislipemias, e diabetes mellitus tipo 2. Os estudosos do tema levan anos expoñendo cuestións como: por que as persoas obesas presentan elevados índices de mortalidade prematura? Ou o que é o mesmo, por que viven menos? Neste contexto, todo apunta a que existen importantes similitudes entre a obesidade e o envellecemento.

Investigadores do grupo de Madhan Subramanian da Universidade de Oklahoma (Estados Unidos) publicaban en 2018 un interesante estudo sobre isto. Nel afirmaban que a obesidade e o envellecemento comparten unha sobreestimulación crónica do sistema nervioso simpático. Esta alteración do sistema nervioso autónomo contribúe ao desenvolvemento de múltiples enfermidades cardiovasculares, entre outras a hipertensión. A súa orixe é multifactorial, e inclúe o envellecemento das células gliais detectada na obesidade.

Por outra banda, a maioría dos investigadores coinciden en vincular a obesidade cun xeneralizado (aínda que moderado) aumento dos niveis de moléculas proinflamatorias –como as citoquinas– no organismo. Esta situación tamén é compartida co proceso fisiolóxico do envellecemento.

Coa obesidade envellécese antes?

A revista Obesity Review publicaba recentemente un artigo titulado Obesidade e envellecemento, dúas caras da mesma moeda. Os autores desta revisión introducíannos nunha encrucillada. Eles conseguían abrir a pregunta de se estar obeso parécese demasiado a envellecer.

A resposta a este interrogante está no propio artigo. Nel explícanse os mecanismos que desencadean a rápida aparición de enfermidades crónicas na obesidade e que viaxan paralelos aos do envellecemento. Os autores analizan diferentes aspectos que abarcan desde a bioloxía celular ata o estudo en tecidos de paciente obeso. Estes descubrimentos susténtanse en 238 artigos científicos.

A nivel molecular, demostrouse que a obesidade favorece a senescencia celular e a apoptose (ou morte celular programada). Este vento adoita vir acompañado dunha disfunción nas mitocondrias, o orgánulo responsable das reaccións metabólicas redox. Iso explica por que o inadecuado funcionamento mitocondrial conleva unha inflamación crónica e un aumento de especies reactivas ou radicais libres. Un comportamento moi similar ao que se desenvolve na senectude.

En condicións normais, o proceso fisiolóxico da autofaxia corrixe estes desaxustes. En concreto, a autofaxia funciona como un eficiente varredor, que recolle e recicla todos os residuos, por exemplo proteínas defectuosas ou exceso de radicais libres, para logo transformalos en enerxía. Con todo, na obesidade a autofaxia fréase. E iso dá como resultado unha maior agregación de proteínas defectuosas, que son características comúns co envellecemento. Con iso refórzanse os mecanismos asociados á senescencia celular.

Non acaban aí as coincidencias. No noso país, investigadores do CNIO como a doutora María Blasco realizaron importantes avances no coñecemento dos telómeros e a súa implicación no envellecemento. Os telómeros son as tapas protectoras dos extremos dos cromosomas e actúan como temporizadores celulares. A súa lonxitude marca o número de divisións celulares ata que se produce a morte celular. O desgaste dos telómeros no envellecemento observouse tamén na obesidade. Todos estes datos marcan un antes e un despois na análise das patoloxías asociadas á idade.

A Covid-19 cébase co obeso e o ancián

Aínda por riba, vinculouse a obesidade cun aumento de enfermidades neurodegenerativas. A diminución na cognición atribúese á presenza de inflamación neuronal. Así mesmo, ambos os procesos, obesidade e envellecemento, van acompañados do debilitamento no sistema inmunitario. Con iso, o risco de infeccións aumenta.

De feito, alguén obeso é máis susceptible de padecer os síntomas gripais ao estar menos protexidos pola vacina. É máis, nos últimos meses tamén se observou un empeoramento da sintomatoloxía da Covid-19 en pacientes anciáns e obesos.

Ás alteracións descritas súmase que a sarcopenia –caracterizada por unha diminución de forza e a masa muscular–, a enfermidade de Alzheimer, ademais dalgúns tipos de cancro transcorren en obesos a través de mecanismos comúns ao envellecemento.

Desafortunadamente, os casos de obesidade están en continuo ascenso, e os itinerarios terapéuticos para combater a enfermidade non alcanzaron aínda resultados óptimos. Por tanto, atopar novas estratexias para o seu tratamento supón un reto na sociedade actual e debería ser un compromiso de todos.


* María Josefa García Barrado é profesora titular de Farmacoloxía na Universidade de Salamanca

Cláusula de divulgación: a autora non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes alén do cargo académico citado.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.