O ciclo do sal nos océanos e o seu impacto no colapso da AMOC

*Un artigo de Logo The Conversation

O bucle de circulación Atlántico (coñecido como AMOC, polas súas siglas en inglés) transporta eficazmente calor e sal a través do océano global e modula fortemente o clima da Terra. Se colapsase daría lugar a un arrefriado brusco (a escala de décadas) do clima europeo. E o ciclo do sal nos océanos está no epicentro dese posible colapso.

Publicidade

A salinidade dos océanos na historia da Terra

De media, un quilogramo de auga de mar contén aproximadamente 35 gramos de sales disoltos. Pero non sempre foi así: desde a formación dos océanos, hai 3.800 millóns de anos, a salinidade dos océanos non deixou de cambiar.

Concretamente, o océano primitivo tiña entre 1,5 e 2 veces máis salinidade que o actual, que hoxe oscila entre 32 e 37 gramos de sales por quilogramo de auga.

Publicidade

A salinidade actual en superficie dos distintos mares e oceános do mundo. Foto NOAA

Quen bota sal ao mar

Hai varias maneiras indirectas (chamámolas proxies) de estimar que salinidade tiña o océano prehistórico. Gran parte da información obtémola do estudo de evaporitas, rochas sedimentarias que se forman por cristalización de sales disoltos. Tamén achega información útil o estudo das relacións isotópicas. Ambos estudos lévannos á mesma conclusión: que o océano primitivo era máis salino que na actualidade.

A escalas de centos a miles de millóns de anos, hai distintos procesos que engadiron ou retiraron sales do medio. Empezando polos volcáns, principalmente os dos fondos abisais das dorsais medio-oceánicas, unhas elevacións submariñas situadas na parte media dos océanos. O magma destes volcáns é moi rico en sales.

Doutra banda, ao longo destes miles de millóns de anos, cando o sal sedimenta a concentración global no océano diminúe. Pero cando as rochas son erosionadas aumenta de novo a concentración salina global.

Nos nosos días, a salinidade mídese cunha alta resolución espazo-temporal grazas aos satélites e a un grupo de boias profundas de deriva.

O sal e o clima

A choiva, as achegas continentais (escorrentías ou fusión de glaciares) e a evaporación son axentes que afectan á salinidade a escalas climáticas (de centos-miles de anos). De feito, son as tres compoñentes do ciclo hidrolóxico na Terra.

A salinidade superficial está relacionada co balance final resultante de se hai máis ou menos evaporación, máis ou menos precipitación, e máis ou menos achegas continentais: a magnitude dese balance determina en boa medida a salinidade de cada zona.

Nas zonas subtropicais, nas que hai moita evaporación, a concentración de sal é máxima, mentres que nas zonas ecuatoriais-tropicais é moito menor. Nos mares polares a auga salgada dilúese coa auga doce dos casquetes polares, así que a concentración de sal é baixa.

O estraño caso da conca atlántica

A conca atlántica é, con moito, a máis salina. Isto parece contraintuitivo, xa que ao Atlántico flúen os tres ríos máis caudalosos: Amazonas, Congo e Orinoco. A súa salinidade, a priori, debería ser máis baixa.

A principal explicación a este paradoxo é que a conca atlántica exporta netamente ao resto de concas a través dos ventos a humidade atmosférica procedente da súa evaporación. É dicir, o que se evapora no Atlántico non acaba chovendo sobre o propio Atlántico.

Ademais, o Atlántico está conectado co mar Mediterráneo, conca fortemente evaporativa. E o Mediterráneo achégalle un importante fluxo de sal neto a través do estreito de Xibraltar.

A auga que se afunde: a circulación AMOC

A salinidade afecta á densidade da auga e xoga un papel crlave nas correntes oceánicas, que á súa vez inflúen no clima mundial.

O Atlántico ten un circulación xeral moi singular, que contribúe á súa salinización.

A corrente do Golfo transporta un extra de auga moi salina cara ao norte. Ao chegar aos mares nórdicos, aumenta a súa densidade por arrefriado e literalmente afúndese. Fórmase así no Atlántico unha especie de cinta rodante, a circulación de envorco meridional do Atlántico (coñecida como AMOC, siglas en inglés de Atlantic meridional overturning circulation), que funciona de forma continua. O seu rodete impulsor atópase nos mares nórdicos e no mar de Labrador (sur de Groenlandia), que son moi salinos.

O afundimento desta auga con alta concentración de sal fai que as augas abisais do Atlántico sexan tamén moi salinas, porque proveñen das augas superficiais. E así péchase o circuíto do sal.

A súa implicación co cambio climático

A salinidade é sensible a cambios nas precipitacións, as achegas de auga dos ríos, a evaporación… E estes cambios no ciclo hidrolóxico da Terra están a producirse debido ao cambio climático.

Nun planeta máis cálido, a capacidade da atmosfera para reter a humidade é maior (termodinámicamente, un 6,5% maior por cada grao centígrado de aumento do clima).

Por iso, está a verificarse que nas zonas subtropicais a evaporación está a reforzarse, aumentando a aridez continental e a salinidade superficial, e nos trópicos está a chover aínda máis, e máis torrencialmente, diminuíndo a salinidade superficial.

O desequilibrio crítico nos océanos

No océano, estes procesos son aínda máis críticos que nos continentes. A evaporación e as precipitacións xeran fluxos verticais (a auga que ascende do mar e a que regresa polas choivas). Estes fluxos son maiores respecto ao que corresponde pola área global do océano (que é o 71% do total): nos océanos evapórase o 85% e precipita o 77% do total.

Os cambios de salinidade causan impactos sobre a circulación global dos océanos. A salinización afecta á densidade da auga, e son os cambios de densidade os motores da circulación profunda. Ademais, afecta o incremento do nivel do mar. Se a densidade da auga é menor, o volume da auga total aumenta.

O quecemento global tamén está a provocar a fusión dos glaciares continentais de Groenlandia e isto significa auga doce extra que verte nos mares noratlánticos. Isto está a provocar a desalinización, a auga vaise facendo menos densa e o afundimento invernal da columna de auga está a retardarse (con posible colapso durante este século).

Luego en sus cavidades la sal gema,
montaña de una luz enterrada,
catedral transparente, cristal del mar,
olvido de las olas.


Oda a la sal, Pablo Neruda


*Gabriel Rosón Porto é catedrático de Oceanografía Física da Facultade de Ciencias do Mar no departamento de Física Aplicada da Universidade de Vigo.

Cláusula de divulgación: Grabriel Rosón Porto non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.

Gabriel Rosón Porto
Gabriel Rosón Porto
Catedrático de Oceanografía Física da Facultade de Ciencias do Mar no departamento de Física Aplicada da Universidade de Vigo

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Como os xacementos arqueolóxicos poden ser clave na loita contra os incendios

Unha metodoloxía deseñada na UVigo permite identificar enclaves paleontolóxicos que serían tamén puntos importantes na prevención de lumes

Un investigador da UVigo axuda a resolver un dos enigmas dos ciclos das idades de xeo

O achado, que emprega unha técnica analítica que permite datar rexistros paleoclimáticos ata hai 600.000 anos, axudará a prognosticar con maior precisión o clima futuro

A UVigo emprega plantas trampa para loitar contra unha praga nas patacas

A 'Solanum sisymbriifolium' é capaz de enganar ao nematodo que ataca ao tubérculo causando a súa morte

Tomas anticonceptivos orais? Estes son todos os seus riscos

A contracepción hormonal consiste na administración externa de hormonas sexuais, estróxenos e proxestáxenos, que evitan que a muller quede embarazada