O pasado agosto, investigadores do Spatial Marine Lab da Universidade de Valencia captamos algo inesperado: un tiburón apareceu nas imaxes rexistradas por un dron mentres monitorizabamos as augas costeiras do Parque Nacional das Illas Atlánticas, en Pontevedra (Galicia).
O curioso é que non estabamos a buscar tiburóns. Faciamos o seguimento de actividades marítimas, como a náutica de recreo ou a pesca, e foi só ao revisar as imaxes no ordenador cando detectamos a presenza do escualo.
No vídeo, pódese ver ao individuo nadando tranquilamente, moi preto da superficie, sen que o seu comportamento se vexa alterado a pesar da presenza dun barco pesqueiro próximo.
Tras a pista do tiburón
Grazas ás ferramentas de intelixencia artificial, podemos automatizar a detección de tiburóns nas imaxes de dron. Aínda que a súa resolución non permite identificar con certeza a especie, a súa presenza na superficie ofrécenos pistas valiosas para a súa identificación. Aínda que é posible que, moi ocasionalmente, aparezan exemplares de marraxo azul (Isurus oxyrinchus) ou de marraxo común (Lamna nasus), a nosa principal hipótese é que se trata dunha quenlla (Prionace glauca).
Ademais de ser a especie peláxica máis observada na rexión, ao analizar o vídeo pódense apreciar características distintivas deste animal, como as súas longas aletas pectorais, a súa coloración azul intensa, o seu morro alongado e agudo, e a súa elegante forma de nadar, con movementos sinuosos e pausados.
Tanto as estimacións de lonxitude do animal, obtidas a partir das imaxes de dron, como a súa comparación co tamaño do barco pesqueiro, indican que este individuo mide ao redor de 2 metros. Esta información é clave para determinar que se trata dun exemplar adulto ou un subadulto próximo á maduración sexual.
Quenllas en Galicia
A presenza de quenllas non é algo novo nas illas Cíes. Nos últimos anos, rexistrouse a presenza de xuvenís nas zonas costeiras e praias das rías galegas, principalmente durante os meses de primavera e verán. Ese fenómeno, do que non se tiña constancia antes do 2013, coincide cos primeiros avistamentos desta especie en augas litorais.
Aínda que xa sabiamos que estas tiburóns novos aparecen estacionalmente na plataforma continental en cantidades considerables, é moi raro atopar un exemplar adulto en augas tan superficiais, como a canle entre as dúas illas principais do arquipélago de Cíes.
As quenllas adultas adoitan habitar augas oceánicas, onde son obxectivo da frota de palangre de superficie de diferentes bandeiras. Por iso, a aparición deste exemplar, aparentemente san e cunha traxectoria de nado estable, resulta especialmente rechamante nunha contorna tan próxima á costa.
Ata o momento, descoñecemos as causas deste comportamento estacional de individuos neonatos e xuvenís en augas superficiais. Podería estar relacionado con cambios nas condicións oceanográficas, eventos de alto recrutamento ou desprazamentos das áreas de concentración de inmaturos, entre outros factores.
Por iso, nos últimos anos, fíxose un esforzo por seguir estes avistamentos mediante ciencia cidadá. Quizais se rexistrarán individuos de maior tamaño proximamente?
Novas tecnoloxías para a conservación mariña
Aínda que a observación da quenlla foi casual, este tipo de avistamentos pode ter un gran valor para entender a distribución da fauna mariña. O voo do dron realizouse no marco do proxecto TECMAR, que tamén emprega outras novas tecnoloxías, como imaxes de satélite ou hidrófonos, para a monitorización de embarcacións e os seus impactos no medio mariño.
Pola súa banda, o equipo do Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC) está a empregar sistemas de telemetría acústica para seguir de preto os movementos de tiburóns e raias no marco do proxecto CONECTEE. A análise dos datos obtidos abrirá unha nova xanela para comprender o papel destas especies na conectividade ecolóxica dos ecosistemas costeiros a medida que se desprazan polos fondos mariños.
A integración de todas estas tecnoloxías ofrece novas perspectivas para obter unha visión máis completa do océano, permitindo identificar patróns de comportamento de especies e avaliar as súas interaccións con actividades humanas. En conxunto, o uso de drons e outros sistemas son clave para mellorar a conservación mariña e xestionar mellor os ecosistemas.
*David March é investigador distinguido do Instituto Cavanilles de Biodiversidade e Bioloxía Evolutiva da Universitat de València. Alexandre Alonso Fernández é investigador do grupo de Ecoloxía Mariña Integrada do Instituto de Investigacións Mariñas (IIM-CSIC). Gonzalo Mucientes Sandoval é investigador doutor en ecoloxía espacial de tiburóns oceánicos da Universidade de Porto. Greta Jankauskaite é estudante de doutoramento da Universitat de València. Irati Abascal Zúñiga é persoal de Investigación no Instituto de Biodiversidade e Bioloxía Evolutiva (ICBIBE) da Universitat de València. Javier Menéndez-Blázquez é investigar non doutor no Instituto Cavanilles de Biodiversidade e Ecoloxía da Universitat de València. Paola V. Gabasa Ulfe é estudante de doutoramento en Ecoloxía do Movemento na Universitat de València.
Cláusula de divulgación:
- David March recibe fondos da Generalitat Valenciana (CIDEGENT/2021/058), do Organismo Autónomo Parques Nacionais (Referencia 3002/2023) e da Comisión Europea (Referencias 794938 y 101135583).
- Alexandre Alonso Fernández recibe fondos do Organismo Autónomo Parques Nacionais (Referencia 2874/2022) no proxecto CONECTEE.
- Gonzalo Mucientes Sandoval recibe fondos da Fundação para a Ciência e a Tecnologia, FCT (referencia PTDC/BIA-BMA/3536/2021).
- Greta Jankauskaite recibe fondos da Generalitat Valenciana (CIACIF/2021/049).
- Irati Abascal Zúñiga recibe fondos da Generalitat Valenciana (CIDEGENT/2021/058).
- Javier Menéndez-Blázquez recibe fondos da Generalitat Valenciana (CIDEGENT/2021/058).
- Paola V. Gabasa Ulfe recibe fondos do Ministerio de Universidades (Referencia FPU22/04243).
