Un equipo de investigadores acaba de xerar a percepción dunha nova cor á que chamaron “olo”, e que, ao parecer, nunca se viu. Os afortunados foron cinco persoas ás que estimularon con láser un tipo concreto dos seus fotorreceptores.
Primeiro de nada hai que aclarar que as cores “non existen” como tal, xa que o que percibimos na retina, no fondo do ollo, é luz. Alí, os nosos fotorreceptores (os conos) transfórmana en impulsos nerviosos e estes, unha vez procesados, son interpretados polo noso cerebro como cor. Equivale ao que coñecemos como o espectro visible, unha porción moi estreita do espectro electromagnético.
Concretamente, as lonxitudes de onda da luz responsables de que poidamos percibir as cores interactúan cos conos. É a mestura desa información, dependendo de que conos se estimulen, o que permite ao noso cerebro resolver a cor (ou as cores) que estamos a ver.
Cuestión de conos
Os seres humanos somos tricrómatas porque temos tres clases de conos: os que responden ás lonxitudes máis longas (L), que percibimos como vermello; ás lonxitudes medias (M), que percibimos como verde, e ás máis curtas (S) que percibimos como azul. Ou sexa, vemos en RGB (siglas da inglés red, green, blue, “vermello-verde-azul”).
En total, temos 6 millóns de conos, e a percepción cromática depende de como e cantos estean activados en cada momento. Cada obxecto absorbe unha serie de lonxitudes de onda e reflicte outras, que se corresponderán coa cor que estamos a ver. Grazas a todo isto, os humanos podemos distinguir ao redor dun millón de cores. E ningún é o que se acaba de descubrir.
O que se preguntaron os investigadores é que percibiría unha persoa se só se activase un tipo de cono. Para iso utilizaron un dispositivo que chamaron Oz Vision System (bautizado así en honra á Cidade Esmeralda da novela de L. Frank Baum O Mago de Oz), un láser capaz de seleccionar e estimular uns mil fotorreceptores dunha soa modalidade de forma illada, sen a implicación dos outros dous tipos.
Os científicos estimularon con este sistema unicamente os conos M (os que responden as lonxitudes de onda que apreciamos como verde) dunha pequena zona do ollo nos cinco participantes no experimento. Estes manifestaron ver unha cor azul-verdosa máis intensa que calquera outra que percibisen antes.
Un experimento único
Os conos para o verde abarcan a zona media do espectro visible, polo que a súa franxa de estimulación solápase coa dos conos para o vermello (L) e cos do azul (S). No caso destes dous últimos, si que hai certas condicións “naturais” nas que algunhas lonxitudes de onda poden estimulalos de forma illada, pero debido a ese solapamento cos conos L e S, a activación independente dos conos M non é posible en condicións luminosas típicas.
Por iso, utilizar este tipo de láser que pode illar e estimular de forma independente os fotorreceptores M era a única forma de comprobar se é posible xerar cores que non existen na percepción humana habitual.
O nome da nova cor está asociado á terminoloxía que se usa en código binario, é dicir, as combinacións de 0 e 1 que se empregan para representar datos en informática. “OLO” representa o número binario 010: dos tres tipos de conos, como só se activa o tipo M, represéntase como 0 (non se estimula o S), 1 (estimúlase o M) e 0 (non se estimula o L).
Como pode saber alguén se nunca viu antes unha cor?
Os suxeitos describiron “olo” como un “azul verdoso cunha saturación sen precedentes”. Con todo, a percepción cromática ten compoñentes obxectivos (déficit para distinguir as cores, problemas visuais etc.) e subxectivos. Unha persoa pode inferir se o que está a ver é novo ou non por comparación con experiencias previas, por exemplo, pero esa apreciación entra dentro da subxectividade.
Para verificar que efectivamente todos os participantes percibían unha cor completamente distinta aos xa coñecidos, levaron a cabo experimentos de correspondencia cromática, comparando a percepción de “olo” coa que recibían cun raio láser de ton verde azulado, ao cal lle axustaban a saturación engadindo luz branca. Os cinco coincidiron en que, ao engadir luz branca a “olo” —é dicir, reducindo a súa saturación—, o resultado coincidía coa cor do láser. Isto confirmou que “olo” está fóra do espectro visible coñecido para o ser humano.
De todos os xeitos, desde unha perspectiva obxectiva e científica, unha persoa non pode saber con certeza absoluta se unha cor que está a percibir nunca a viu antes, xa que sempre hai un compoñente subxectivo difícil de salvar.
Ademais, non podemos estar seguros ao 100% de que alguén neste planeta, por algunha anomalía nos seus conos, teña a capacidade de percibir “olo” de forma natural, aínda que non sexa consciente diso. Ou como podemos ter a certeza de que unha persoa tetracrómata, capaz de identificar ata 100 millóns de tonalidades no noso espectro visible, non poida distinguir “olo” sen necesidade de pulsos de microláseres? É algo complicado de demostrar.
Podemos reproducir “olo” para que todos poidamos velo?
É imposible ver “olo” a primeira ollada. Pola súa natureza non se pode reproducir nin física nin dixitalmente. Non hai estimulación luminosa “natural” que active exclusivamente os conos M da nosa retina. Aínda que xa podamos atopar circulando imaxes que din asemellarse á cor verde azulado cunha saturación moi alta, esa lonxitude de onda que representan non pode activar só os nosos conos M.
En canto ás posibles aplicacións prácticas de Oz Vision, esta ferramenta pode ser moi valiosa en investigación básica para explorar funcións aínda descoñecidas dos nosos fotorreceptores, xa que permite illar e estudar grupos específicos destas células en persoas conscientes, algo que ata o de agora non era posible.
Ademais, podería axudar a comprender mellor os mecanismos que dan lugar a enfermidades visuais nas que se deterioran ou se perden os fotorreceptores, o cal abriría novas vías para previlas ou tratalas.
Os autores tamén suxiren que xerar a percepción de cores novas en experimentos con suxeitos humanos podería ter aplicacións futuras na creación de novas experiencias, enriquecidas e personalizadas, na terapia visual ou, mesmo, na comunicación e a arte. Aínda que prometedoras, estas aplicacións aínda parecen estar lonxe de facerse realidade.
Cláusula de divulgación: Conchi Lillo non recibe, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.
