Miles de mulleres saen da sala de partos cada día con feridas invisibles que tardan anos en pechar. Por que o parto, que debería ser unha experiencia vital e transformadora, se converte en ocasións nun recordo doloroso? A violencia obstétrica existe. Non sempre se ve, pero si se chega a sentir. Cada unha das afectadas lévana e gardan na memoria do seu corpo.
A Organización Mundial da Saúde (OMS) leva anos alertando sobre o trato deshumanizado que moitas mulleres reciben durante o parto. Aínda que as cifras clínicas poidan ser favorables e o nacemento prodúzase sen incidencias físicas, hai outra estatística que adoita quedar oculta: a das emocións non validadas, as decisións non explicadas e os corpos intervidos sen consentimento.
Numerosas mulleres relatan partos vividos como traumáticos. Sentimentos de medo, soidade, culpa ou desconexión aparecen con frecuencia e, nos casos máis graves, identifícanse síntomas de estrés postraumático. Non é só cuestión de procedementos médicos: é como, cando e con que trato se realizan. Porque non abonda con que o bebé naza san: tamén importa o modo en que a nai vive ese nacemento.
As feridas que non ven son as consecuencias emocionais nas mulleres a longo prazo. Máis aló dos datos clínicos, moitas mulleres describen os seus partos como vivencias puramente traumáticas.
Os efectos emocionais non terminan coa alta hospitalaria. Prolónganse durante semanas, meses ou mesmo anos. É frecuente atopar síntomas como a ansiedade, a depresión posparto e os trastornos do vínculo co recentemente nado. Estas feridas invisibles raramente son detectadas nos circuítos de atención habituais, o que agrava o seu impacto e aumenta o risco de que se volvan crónicas.
Por que se produce a violencia obstétrica?
É importante entender que a violencia obstétrica non se reduce a accións con malas intencións de profesionais individuais. Moitas veces é froito dun sistema ríxido, saturado e máis centrado na loxística que na escoita. Quendas rotatorias, persoais insuficientes e protocolos estandarizados son algúns dos factores tras este problema. Todo iso limita a atención personalizada e o acompañamento emocional. Neste contexto os plans de parto non se len, impiden o acceso do acompañante e realizan cesáreas sen explicación previa.
Ademais, persiste unha brecha entre a evidencia científica e a práctica clínica. Intervencións como a episiotomía sistemática, a oxitocina sen indicación clara ou a manobra de Kristeller seguen presentes en moitos hospitais, a pesar de estar desaconselladas por guías internacionais. A falta de actualización protocolaria, unida á escasa formación en habilidades comunicativas, reforza dinámicas de poder asimétrico entre profesionais e mulleres.
De verdade é “violencia”?
Un dos debates máis incómodos entre os profesionais sanitarios vira en torno ao termo en si: é violencia ou é mala praxe? Algúns sectores sanitarios rexeitan a etiqueta, ao considerar que criminaliza sen ter en conta a intención. Por outra banda, moitas mulleres experimentan o vivido como unha forma de violencia, mesmo se non houbo intención de facer dano.
O foco non debería estar na intencionalidade, senón no impacto. O relevante é o dano causado, a perda de control, o silencio que se impón cando non se explica, non se acompaña, non se coida. Para moitas mulleres non se trata dunha cuestión legal ou semántica, senón de como se sentiron: ignoradas, tratadas coma nenas ou maltratadas.
Non se trata de enfrontar a mulleres e profesionais, senón de construír pontes. Escoitar testemuños, revisar prácticas, fomentar a formación en perspectiva de xénero e dereitos humanos pode ser máis transformador que discutir etiquetas. Porque, máis aló das palabras, o urxente é que ningunha muller volva saír do hospital con máis feridas que cicatrices.
A importancia da escoita e da empatía
Non todo son relatos de dor. Tamén hai partos vividos como experiencias sandables. O que os diferencian non é só a ausencia de complicacións, senón a presenza de coidado.
Fronte a violencia obstétrica temos a profesionais que informan, que validan emocións, que respectan os tempos, que acompañan sen impoñer. Centros que apostan pola humanización real, con recursos adecuados, equipos estables e vontade institucional.
Unha atención baseada na escoita activa, a empatía e a comunicación pode converter o parto nun recordo sandable. Accións como permitir a presenza do acompañante, fomentar a pel con pel de forma inmediata e adaptar os espazos ás necesidades da muller amosan que un modelo diferente non só é posible, senón urxente.
Empoderar ás mulleres no nacemento pasa por ofrecer información clara, preparalas para tomar decisións e garantir que esas sexan respectadas. Incluír á parella, permitir o contacto pel con pel, adaptar os espazos, son algunhas medidas pequenas que xeran cambios grandes.
Humanizar o parto non é un luxo, é un dereito. É tamén unha medida de saúde pública: mellora a recuperación posparto, o vínculo entre nai e bebé, a saúde mental e a confianza no sistema sanitario.
O corpo non esquece o que viviu, pero tampouco esquece cando foi coidado, escoitado e respectado. Cada parto importa. Cada muller merece ser atendida con dignidade.
Cláusula de divulgación: As persoas asinantes non son asalariadas, nin consultoras, nin posúen accións, nin reciben financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declararon carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado anteriormente.
