“E se estivésemos equivocados? E se a Terra fose a Lúa e a Lúa a Terra?”
A reflexión anterior é unha greguería de Don Ramón Gómez de la Serna. Así, se desde a Luna mirásemos o “ceo”, levariámonos máis dunha sorpresa, empezando pola maxestosa vista do noso planeta.
Pero se un poeta lunático cantase a uns ollos azuis como o ceo, sería un farsante… Porque na Lúa non atoparía esa inspiración azul que aquí nos brinda o ceo.
Estes días azuis. E vermellos. E grises.
Pero a que chamamos ceo?
En termos coloquiais, referímonos a esa bóveda que derrama sobre nós un azul intenso, que transmite optimismo e que asociamos a momentos felices. O paraíso perdido de Antonio Machado, que escribía aquilo de “Estes días azuis e este sol da infancia…”.
Pero non sempre é azul. O modernista granadino Isaac Muñoz describiu un ceo vermello “como o sangue dun Deus”.
E que ocorre os días nubrados? O ceo vese branco. Ou gris.
E pola noite? Negro. Ou con reflexos vermellos se hai nubes e se a noite non está moi entrada.
Pero esa paleta de cores que reflicten os artistas desde a prehistoria non ten lugar no noso satélite.
Amence na Lúa
Os astronautas da misión Artemisa da NASA volverán pisar a Lúa. Se permanecesen alí o tempo suficiente como para contemplar un amencer (28 días, nada menos), botarían en falta ese incendio que na Terra compensa as madrugas.
Desde a Lúa, conforme ascende o Sol, o único que o diferencia doutras estrelas é o tamaño e a súa cegadora luminosidade. A súa luz será dun branco que en nada se parece ao amarelado que apreciamos desde a Terra.
A bóveda azulada, esbrancuxada, agrisada ou combinación de todo o anterior que nos regala o ceo na Terra non existe na Lúa. Salvo algún efecto óptico se tomamos fotografías, máis aló do disco solar todo será escuridade moteada de estrelas conforme afastamos a vista do Sol.
Demasiado pequena para ter ceo
Por que non vemos un ceo de cores desde a Lúa?
A resposta é simple: porque non ten atmosfera. E por que non ten atmosfera? Porque a súa masa é pequena e a súa débil forza gravitatoria non puido reter nin atraer gases trala súa traumática separación do noso planeta. Sen atmosfera non hai bóveda celeste, do mesmo xeito que sen porques non progresa a ciencia.
En realidade, que o ceo presente unha cor ou outra en distintas circunstancias débese a dous feitos fundamentais: a luz do Sol está composta por radiacións de distintas cores (algunhas invisibles para nós), e as moléculas e partículas atmosféricas de menor tamaño non as tratan a todas por igual. Esas partículas dispersan as luces azuis en todas direccións coma se dun xogo de pinball se tratase. Ese xogo de pinball entre o aire e a luz azul chámase ‘esparexemento’. A luz azul parece vir de todas partes nun ceo sen nubes.
Cando o Sol está baixo e os seus raios teñen que atravesar un maior espesor de aire, o esparexemento da luz azul é tan alto que os raios que nos chegan son case exclusivamente vermellos.
Se hai moitas nubes, o ceo vese branco porque as gotiñas de auga que conteñen dispersan toda a luz por igual sen cebarse coa azul.
O toque mestre dos nosos ollos
Ao anterior hai que engadir que o noso sistema visual percibe mellor unhas cores que outras e que o noso cerebro engánanos: “fai un pack” e asigna unha soa cor ás luces que vemos, aínda que sexan suma de moitas. A cor final que percibimos, aínda que se esparexe máis o morado, é o azul.
Na Lúa non se pode apreciar unha bóveda celeste porque non ten unha atmosfera con partículas, nin pingas de choiva, nin nubes que xoguen coa luz para bañarnos coa cor que máis lle conveña en cada ocasión.
E se houbese un mar na Lúa, sería tamén negro como ese ceo que non é ceo? Pois non.
Se na lúa houbese mares como os da Terra, terían cor durante o día. Imposible!, poida que pense. Pero se o mar é azul porque reflicte o ceo! Dicíano os gregos que nunca se equivocaban, verdade? Pois niso si que se equivocaron, aínda que llo perdoemos pola beleza da explicación.
De que cor serían os mares lunares? Ninguén chegará a comprobalo, pero aí vai a miña hipótese: a superficie de auga que recibise a luz solar directa tería un forte reflexo azulado ou esbrancuxado e as súas inmediacións lucirían un ton azulado que se iría apagando conforme aumentase o seu ángulo co disco solar.
En palabras de Gómez de la Serna: “Ao mar gústalle a impunidade, e por iso borra toda pegada na praia”. E tamén a súa cor.
*Antonio Manuel Peña García é catedrático da Área de Enxeñería Eléctrica, Universidade de Granada
Cláusula de divulgación: Antonio Manuel Peña García non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
