Un maior número de infeccións incrementa o risco de que emerxan novas variantes do SARS-CoV-2.
Un maior número de infeccións incrementa o risco de que emerxan novas variantes do SARS-CoV-2.

Variantes do coronavirus: entre a falta de resposta e o ruído (unha vez máis)

A crecente presenza de 'versións' máis contaxiosas volve evidenciar as eivas na xestión e as limitacións de recursos nos laboratorios

Todos os patóxenos loitan por non desaparecer e, para iso, fanse cada vez máis hábiles para resistir a pesar dos obstáculos que atopan por diante. Este vai ser un dos problemas de saúde pública máis graves das vindeiras décadas, aínda que a pandemia da Covid-19 acabe por reducirse a un problema menor. As resistencias que algunhas bacterias daniñas para seres humanos e outros animais están a producir son ben coñecidas e preocupan, e moito. Despois do gran avance acadado durante o século XX, resulta que estes patóxenos conseguen esquivar cada vez mellor os fármacos que serven para eliminalas. O problema é aínda máis abafante cos virus, pola escaseza de tratamentos semellantes antivirais.

O SARS-CoV-2 aparecerá nos libros de historia polo seu impacto, pero non é distinto doutros virus no seu comportamento: cada infección vai provocando pequenos cambios no seu xenoma. A meirande parte das veces son mínimos, pero noutras ocasións, a mutación é suficientemente importante para alterar o escenario: é o que xa aconteceu varias veces desde decembro de 2019, cando se confirmaron os primeiros casos na provincia chinesa de Hubei.

Cantas variantes xurdiron ata o momento?

Poucas chegaron a converterse en mediáticas, pero a realidade é que apareceron moitas distintas, a pesar de que o SARS-CoV-2 ten unha taxa de mutación baixa respecto a outros virus de ARN. “En realidade, no tempo que leva esta pandemia, xa se coñeceron máis de 3500 variantes, e só en España unhas 40, e iso que estamos á cola en canto á detección de variantes nos países europeos”, destaca Carlos Pereira Dopazo, virólogo da Universidade de Santiago de Compostela, profesor da Facultade de Bioloxía e experto en epidemioloxía animal.

Desde o comezo da pandemia xa se coñeceron unhas 3500 variantes, e só en España unhas 40

Por que só se fala dalgunhas?

“Ao principio dunha epidemia, rara vez unha mutación está asociada ao éxito epidemiolóxico ou á virulencia, e son máis probables eventos fortuítos, particularmente eventos fundadores”, explicaba en outubro Iñaki Comas, un dos coordinadores de SeqCOVID, proxecto impulsado polo CSIC para a secuenciación de mostras do virus en España, nun informe no que expoñían o traballo realizado ata o momento.

Porén, segundo pasa o tempo, poden acabar triunfando as variantes que ‘mellor’ infectan. “É un fenómeno normal nun proceso de avance inexorable da pandemia, o que implica que poden xurdir novas cepas de maior virulencia, maior capacidade de evasión da inmunidade, maior capacidade infectiva e/ou maior capacidade replicativa, o que implica un risco engadido sobre a evolución da enfermidade”, engade Carlos Pereira.

Así, o estalido de casos detectado no Reino Unido e asociado á variante B.1.1.7, e que posiblemente poida estar detrás tamén do rápido aumento noutros países como España e Portugal, provocou unha gran preocupación na sociedade. E o mesmo acontece coa variante atopada en Sudáfrica, tamén detectada en Galicia, pola posibilidade de que poida evitar en maior medida a protección que confiren algunhas vacinas.

Cales son as presentes en España?

Despois do rápido descenso da incidencia a comezos do verán, en España apareceu en xuño unha nova variante (aínda que non se puido confirmar que xurdira no país), coñecida co nome de 20A.EU1. En poucas semanas converteuse na maioritaria nas mostras secuenciadas en varios países, como Reino Unido, Irlanda, Suíza ou Países Baixos, tal e como expuxo unha análise na que participou o equipo de SeqCOVID. Porén, non se constatou que fose máis contaxiosa ou que causase enfermidades máis graves.

Porén, a que máis impacto mediático, pero tamén sanitario, está a ter na actualidade é a B.1.1.7, detectada no Reino Unido e bautizada como variante británica. Observouse que a súa eficacia de transmisión elévase nun 70% respecto a outras cepas, incrementando o número reprodutivo (R0) nun 0,4. Confirmouse a comezos de mes que está en Galicia, e aínda que o Sergas só achegou a cifra de oito casos, é probable que a súa presenza real sexa moito maior. Máis adiante explicarase o porqué.

Están tamén as detectadas en Sudáfrica (B.1.351) ou a atopada en Xapón (P.1) en viaxeiros procedentes de Brasil -onde logo se detectou en cidades como Manaos- que polas súas mutacións preocupan á comunidade científica. O virólogo Carlos Pereira explica que a variante B.1.351 “estase expandindo moi rapidamente porque ten arredor dun 50% de maior capacidade de transmisión, e ambas as dúas teñen unhas mutacións especialmente numerosas na rexión do xenoma que codifica a proteína que o virus usa para recoñecer, fixarse e penetrar na célula á que infecta; por iso é moito máis eficaz cá cepa orixinal”.

Detectan en Vigo o primeiro caso en España da variante sudafricana do SARS-CoV-2

Carlos Pereira destaca que hai outras variantes das que se falou pouco pero que están tendo graves consecuencias en países como Estados Unidos, xa que supera nun 50% en transmisibilidade á variante máis espallada, e que causa por tanto un maior número de casos aínda que non é máis virulenta, é dicir, que non causa infeccións máis graves.

As variantes máis ‘contaxiosas’ son máis graves?

Non hai unha resposta clara por agora, xa que aínda non hai evidencias claras e contrastadas de que estas variantes provoquen por si mesmas un curso máis grave da infección.  Algunhas análises realizadas no Reino Unido amosan a posibilidade de que o risco de falecementos se incremente, pero precísanse traballos máis polo miúdo para confirmalo. Ademais, nas consecuencias indirectas é onde tamén podería estar a clave. Por exemplo, un aumento rápido da incidencia provocado pola maior capacidade de transmisión do virus podería provocar nalgunhas áreas un colapso da asistencia sanitaria, polo que máis xente morrería ao non poder recibir unha atención en condicións.

Un maior número de contaxios e, por tanto, un maior número de hóspedes, incrementan a probabilidade de que se produzan variantes “de risco”

Do mesmo xeito, a epidemioloxía engade outros factores que poñen sobre a mesa o risco crecente destas variantes. Un maior número de hóspedes do virus incrementan a posibilidade de que xurdan novas mutacións e, con elas, novas variantes. E entre este risco está o das reinfeccións, con algúns resultados que apuntan a que as variantes detectadas en Brasil ou Sudáfrica poden afectar a persoas que anteriormente xa pasaran a Covid-19.

Mais a información sobre as variantes neste momento, como aconteceu ao comezo da pandemia, é moi grande en volume e está suxeita ao que a realidade vaia amosando. Moitas preguntas, por tanto, e poucas certezas hai sobre este punto.

Por que non se poden analizar todas as mostras?

A detección do SARS-CoV-2 pode confirmarse mediante as probas PCR ou de antíxenos dispoñibles no diagnóstico da doenza. Porén, identificar que se trata dunha ou outra variable require dun traballo máis minucioso que non é asumible para todas e cada unha das mostras recollidas. E a isto súmase a crónica falta de recursos científicos en España e as eivas na coordinación e a xestión entre institucións científicas e sanitarias. Neste caso foi de novo a iniciativa propia dalgúns investigadores, fronte á lentitude das Administracións, a que acabou impulsando a análise xenómica do coronavirus.

No caso do Reino Unido, por exemplo, o consorcio dedicado á análise xenómica xa recollera a finais de decembro máis de 200.000 mostras, e calcúlase que a cifra en España é máis de 10 veces menor. “Aínda que a Unión Europea aconsella a análise xenética de polo menos un 5-10% das deteccións, España comprometeuse a tan só o 1-2% de media”, destaca Carlos Pereira. En Galicia, o consorcio Epicovigal, que se encargará do estudo epidemiolóxico e xenómico do SARS-CoV-2 na comunidade, compilou xa máis de 2.000 mostras para secuenciar.

Isto conleva a que a presenza real das variantes só se poida deducir a través de estimacións. O que si se sabe é que así como no Nadal a presenza da variante B.1.1.7 era “marxinal“, palabra que usou o director do CCAES Fernando Simón, a explosión de casos das últimas semanas fixo medrar a súa proporción. E é probable que, polo seu maior éxito ao transmitirse, esta cepa acabe sendo maioritaria en poucas semanas fronte a outras. Algunhas comunidades xa estiman que máis do 10% dos casos novos están relacionados con esta nova ‘versión’ do SARS-CoV-2.

Non foi ata o 22 de xaneiro cando, diante da emerxencia das novas variantes, o Ministerio de Sanidad difundiu o documento de “Integración da secuenciación xenómica na vixilancia do SARS-CoV-2”. Así, aínda que algunhas comunidades están acadando un esforzo maior de secuenciación, outras non están apenas analizando as variantes nos casos que detectan. Segundo este informe, a Galicia corresponderíanlle secuenciar entre 100 e 200 mostras semanais, nun momento no que se están a detectar máis de 8.000 casos á semana. Neste sentido tamén achegou cifras a Consellería de Sanidade, que este xoves apuntaba que os laboratorios de Microbioloxía de Vigo poderían secuenciar ata 36 mostras semanais. Porén, é un traballo ” complexo e laborioso, no que é necesario empregar catro días para a obtención de resultados“, destacaba Sanidade.

Por que é importante investigalas?

“O tipado (descubrimento do tipo) do virus, implica unha inversión económica que, aínda que na actualidade xa non é tan grande como o foi nun pasado recente, si implica un crecemento do coste total, sumándoo á propia detección por PCR”, explica Carlos Pereira. En viroloxía animal, destaca o profesor da USC, esta técnica úsase “de modo rutinario, polo que pensamos que realmente non sería tan complicado aplicalo neste caso”.

Pero os froitos deste traballo axudarían, segundo Pereira, a unha mellor resposta integral contra a pandemia. “O coñecemento proporciónanos ferramentas de control, e non é meramente científico, senón que nos permitirá deseñar estratexias médicas paliativas máis eficaces, redeseñar as vacinas para adaptalas ás novas cepas, incrementar as restricións de movilidade e reunión, e mellorar os sistemas de detección precoz de portadores para reducir a dispersión do virus”, resume. Mais Pereira lamenta que “nada de isto se está facendo, quizais porque non estamos facendo unha apropiada transmisión da información técnica aos estamentos xestores”.


Para máis información:

 

 

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.