O selenio, ferro e o cobre son microminerais, é dicir, nutrientes esenciais para o funcionamento do organismo. Aínda que se precisan pequenas cantidades, a súa deficiencia está implicada en diferentes doenzas. O proxecto de micromecenado Minerais contra o cancro, impulsado pola Universidade de Santiago (USC) e o Hospital Universitario Lucus Augusti (HULA), lanzou un estudo con arredor de 500 persoas sas da provincia de Lugo. A investigación concluíu que o selenio está en niveis baixos en máis da metade dos participantes, especialmente nas idades máis avanzadas.
A iniciativa desenvolveuse a partir de mostras de sangue e información detallada sobre hábitos de vida e alimentación a través de enquisas epidemiolóxicas e nutricionais. Nas mostras de sangue analizáronse 14 elementos traza, incluíndo microminerais esenciais —como ferro, zinc, iodo e selenio— e elementos tóxicos —como mercurio, chumbo ou cadmio— empregando técnicas analíticas de alta precisión. Este traballo deu lugar á tese doutoral de Inés Rivas Fernández e, segundo trasladaron este xoves en rolda de prensa, os resultados constitúen unha “base sólida” para comprender mellor o estado mineral da poboación.
De todos os micronutrientes analizados, o selenio é o máis vulnerable. “Aínda que se trata dun nutriente esencial implicado en procesos antioxidantes, inmunitarios e metabólicos, unha proporción relevante das persoas participantes presentou niveis relativamente baixos”, explican dende o proxecto. Observouse tamén que certos elementos tóxicos, como o mercurio, o chumbo e o cadmio tenden a acumularse co envellecemento, aínda que na maioría dos casos se manteñen en niveis baixos.
O patrón alimentario
Cando se analizaron os patróns alimentarios, observouse que as persoas con mellores niveis de selenio adoitan presentar dietas máis equilibradas, caracterizadas por un maior consumo de peixe e legumes, así como unha menor inxestión de graxas. Tamén se identificou unha asociación entre os niveis de selenio e o consumo de froitos secos. Pola súa banda, o peixe emerxeu como un dos principais determinantes dietéticos, asociado tanto a niveis máis elevados de selenio e iodo como a unha maior exposición a arsénico e mercurio, reflectindo o seu dobre papel como alimento nutricionalmente valioso e, ao mesmo tempo, como potencial fonte de contaminantes.
Os datos obtidos confirman a importancia de avaliar o estado dos microminerais directamente a través de biomarcadores no sangue, máis alá das estimacións dietéticas tradicionais. Este enfoque permite detectar deficiencias subclínicas e exposicións ambientais de forma temperá, antes de que se manifesten problemas de saúde evidentes.
“A vulnerabilidade do selenio na nosa poboación pon de manifesto a necesidade de deseñar estratexias nutricionais baseadas na evidencia científica, que melloren a súa achega a través da dieta sen incrementar o risco asociado á exposición a elementos tóxicos”, sinalan. Estes resultados teñen “implicacións relevantes” en termos de prevención, saúde pública e envellecemento saudable, afirman.
Futuros proxectos
Mineiras contra o cancro é un proxecto liderado pola profesora da USC Marta López Alonso e o grupo de investigación en Medicina Animal (IMedA) da Facultade de Veterinaria do Campus Terra, xunto co Hospital Universitario Lucus Augusti (HULA). Na actualidade, o equipo está a desenvolver proxectos centrados na relación entre o estado dos microminerais, o microbioma e determinados tipos de cancro, coa finalidade de comprender mellor como estes factores interactúan na aparición, progresión da enfermidade e na resposta aos tratamentos.
Así mesmo, estase a traballar no deseño de novos proxectos de investigación orientados a outros tipos de cancro e a outras patoloxías crónicas nas que estudos realizados noutros países xa teñen descrito asociacións entre o status de determinados microminerais e o risco, a evolución ou o prognóstico da enfermidade. Este aspecto resulta especialmente relevante en persoas de maior idade, nas que os desequilibrios de microminerais poden estar implicados en procesos como a deterioración funcional, a inflamación crónica e a perda de capacidade de resposta fronte a situacións de estrés ou enfermidade.
