O mapa do Paraná do galego José Quiroga

O matemático e relixioso cartografou as misións xesuíticas en Sudamérica e trazou un plano da cidade de Bos Aires

Foi un bo matemático e un gran  cartógrafo, que trazou importantes mapas dos territorios na conca do río Paraná durante o século  XVIII. Pero o seu lugar de nacemento segue sendo discutido. Porque o xesuíta galego José Quiroga Méndez naceu no lugar de  Fabal, na parroquia de Vilasante, no municipio lucense de Cervantes no ano 1708, segundo os cálculos do historiador galego Alberto Vilanova a partir dun documento que atopou no Arquivo Xeral da Nación de Bos Aires. Con todo, outro autor, o arxentino Guillermo Furlong, propón que a súa orixe está na aldea de  Fabal no municipio do Grove, en Pontevedra, no ano 1707. Mentres que Martínez Teijeiro sitúa o seu berce en Fabás, no concello de Cambre, na Coruña, en 1706. Sexa como for, o certo é que José Quiroga Méndez era galego e que deixou mapas que constitúen pequenas alfaias da cartografía da Arxentina.

Quiroga ía para mariño e por iso ingresou na Escola Naval en 1725 para formarse como garda mariña. Pero, tras coñecer a un xesuíta, decidiu enrolarse nesta orde, para ser ordenado sacerdote no colexio xesuítico de Santiago de Compostela en 1736. De aquí pasou ao Porto de Santa María, para desprazarse como misioneiro a América.

Publicidade

Nas costas do Río da Prata predicou o evanxeo e aproveitou para levantar mapas, tras o que regresou a Bos Aires en 1746, para pasar logo a Córdoba, en cuxa universidade fundou e rexentou unha cátedra de Matemáticas. É nestes anos cando realiza un plano de  Bos Aires que será lembrado como o Plano de Charlevoix por ser este xesuíta francés quen o deu a coñecer nas páxinas da súa Histoire  du Paraguai editada en 1754.

A sinatura do Tratado de Madrid en 1750 volveu trazar as conflitivas fronteiras entre as coroas de España e Portugal en Suramérica, que se estiveron movendo durante séculos, en especial coa disputa da Colonia do  Sacramento. O acordo político fixo necesaria a demarcación dos territorios e enviouse unha expedición  cartográfica ás antigas misións xesuíticas na que participou Quiroga como capelán. Con todo, o  cartógrafo criticou a forma en que se delimitaron as fronteiras.

Máis tarde, o gobernador de Bos Aires, o marqués de Valdelirios, incluíu a Quiroga na expedición que percorreu a fronteira desde a Banda Oriental ata a actual Bolivia. Quiroga non se limitou á asistencia espiritual dos expedicionarios senón que tamén colaborou nos traballos de cartografía como gran coñecedor que era daqueles territorios, non en balde en 1749 realizara un mapa das misións da Compañía entre os ríos Uruguai e Paraná que se publicou e imprimiu en Roma en 1753.

A Pragmática Sanción ditada por Carlos III de España en 1767 supuxo a expulsión dos xesuítas das posesións españolas, polo que Quiroga vese obrigado a abandonar Arxentina, onde se atopaba en Bos Aires residindo no Colexio de Belén. Tras abandonar o Río da Prata, trasladouse a Cádiz, onde chegou en 1768 saíndo logo cara ao desterro en Italia instalándose en Boloña para consagrarse de novo ao seu labor  cartográfica.

Ademais, realizou informes sobre as misións xesuítas en Paraguai, que presentou en Roma, achegando ademais un bo número de observacións manuscritas sobre as que posteriormente escribiu un diario das súas viaxes, que foi impreso coa Historia do Paraguai de Charlevoix.

Tamén escribiu en Boloña a Descrición en xeral da provincia de Paraguai e a Tratado da arte de navegar. Este último traballo foi publicado en Córdoba, pouco antes da súa morte en 1784. Foi o único libro que publicou ao longo da súa vida.

O Mapa das Misións da Compañía de Xesús nos ríos Paraguai e Uruguai, que é a gran xoia  cartográfica de José Quiroga, inclúe anotacións escritas que sinalan o nacemento do río Paraguai no lago dos  Xarayes e menciona os ríos  Yeipoliva e  Yauri, ademais das minas portuguesas no territorio do Brasil de Matogrosso e de Cubaya.

Ademais, sinala a existencia e localización de varios poboados de indios, aos que define. Dos  charrúas, di: “Son indios infieis, xente de cabalo, e andarega, que discorre por toda a terra que esta a o Sur da Lagoa  Yberá entre os  rios  Paraná, e Uruguai; susténtanse da caza, e do que furtan, vístense de peles de Cervos e Tigre, os seus arcos,  lazas, e un ramal con dúas bólas de pedra son as armas de que usan na guerra e na caza. Non se sabe, que coñezan ao verdadeiro, Deus, pero tense por certo que invocan ao Diaño nas súas bebedeiras, e que algunhas veces móstraselles visible”.

Fala tamén dos Boanes, Ganoas, Minuares: “Son nacións de infieis, que habitan nas campañas que están ao oriente do Río Uruguai,  e teñen os mesmos costumes e armas que dixemos dos  Charrúas”. Dos  Guañaras, asegura: Habitan entre os ríos Paraná e Uruguai desde os Pobos das Misións ata o Salto do Paraná. Son xente do montón e de natural pacífico, traballan a terra e susténtanse co maíz e  mandioca, e coa caza as súas armas son arco, frecha e  macana non sabemos cousa certa da súa Relixión”.

Menciona tamén aos Caribe, que “habitan ao Oriente e ao Occidente do Río Uruguai na espesura dos bosques; susténtanse de mel, froitas silvestres, e de caza. Traen na cabeza por chapeu un  casquete de cera; as súas armas son arcos grandes, os cales disparan afirmando en terra unha punta. Comen aos homes, que poden coller”. E os Payaguas: “Son infieis que pasan a maior parte das súas vidas nos ríos, e navegan por todo o  rio Paraguai, e polo  Paraná  desde os pobos das Misións ata o  rio da Prata; usan canoas moi pequenas e lixeiras; andan os homes espidos, e son moi crueis, e traidores. As súas armas son lanzas, frechas e macanas”.

É o retrato do río  Paraná que realiza o misioneiro galego José Quiroga Méndez, excelente  cartógrafo que retratou as misións xesuíticas  suramericanas a mediados do século  XVIII.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Estes son os sitios de Galicia onde haberá treboadas este mércores

A DINA prognosticada pola Axencia Estatal de Metereoloxía afectará principalmente o interior da provincia de Lugo con fortes treboadas

A guía astronómica que necesitas en Galicia este verán

As bágoas de San Lourenzo son o evento máis esperado, pero tamén se poderá observar a Vía Láctea e aliñacións planetarias

Es capaz de localizar a túa parroquia neste mapa?

A división territorial de Galicia está formada por 3.771 destas formacións, cunha maior concentración na Estrada, cun total de 51

Case o 20% da poboación galega consome alcol a diario

Un estudo publicado por investigadores da USC determina as tendencias de consumo e os factores sociais e culturais que provocan o alcolismo