Os insectos atrapados en ámbar poderían revelarnos moito sobre o seu papel nos ecosistemas do pasado: polinizadores, parasitos, depredadores e presas. Pero, cantos dos insectos conservados xuntos reflicten interaccións durante a súa vida e cantos son só coincidencias desafortunadas?
Un equipo científico liderado polo Instituto de Investigación en Recursos Cinexéticos (IREC-CSIC), adscrito á Universidade Castela A Mancha, examinou seis mostras clave que conservan inusualmente ben insectos agora extintos para tratar de aprender máis sobre as formigas que viviron na mesma época que os dinosauros.
“As inclusións no ámbar son representativas das posibles interaccións entre os diferentes organismos que dan forma ao medio ambiente”, explica José de la Fuente, autor principal do artigo publicado en Frontiers in Ecology and Evolution. “A identificación e caracterización morfolóxica das formigas fósiles no ámbar xunto con outras inclusións de insectos proporciona unha instantánea da vida na Terra hai millóns de anos”.
Instantáneas do pasado
Os científicos examinaron seis pezas diferentes de ámbar que conteñen múltiples organismos de diferentes especies, un fenómeno pouco común denominado sininclusión.
Elixiron estas pezas de ámbar porque conteñen formigas, que se consideran especialmente importantes para os ecosistemas. Os primeiros destes insectos, que se atoparon por primeira vez no Cretácico Superior, coñécense como formigas Stem e non deixaron descendentes modernos; todas as formigas que viven hoxe en día evolucionaron a partir das formigas Crown. Ambas as especies atópanse nas seis pezas de ámbar estudadas polos científicos, así como as formigas do inferno, que evolucionaron a partir das formigas Stem.
A mostra do estudo incluía catro pezas de ámbar do Cretácico (duns 99 millóns de anos de antigüidade), unha peza de ámbar do Eoceno (de hai aproximadamente 56-34 millóns de anos) e unha peza de ámbar do Oligoceno (de hai aproximadamente 34-23 millóns de anos). Os científicos utilizaron potentes microscopios para examinar o ámbar, identificar as diferentes especies que se atopaban no seu interior e medir a distancia entre as formigas e outras especies.
En tres das seis pezas de ámbar, os científicos atoparon formigas moi preto de ácaros. Na primeira peza de ámbar, os científicos atoparon unha formiga coroa, unha avespa e dous ácaros tan preto da formiga que poderían estar viaxando sobre ela.
Outra das pezas contiña unha formiga Stem e un ácaro, separados por uns catro milímetros. E outra tamén contiña tres especies diferentes de formigas preto dun ácaro e algunhas termitas, así como mosquitos mal conservados e un insecto alado.
Na última, os científicos atoparon unha formiga Stem xunto a, probablemente, unha avespa parasita e unha araña. A formiga parece que se estivo alimentando de algo. Está a descansar xunto a outro insecto incluído, que podería ser un verme ou unha larva, pero como non hai indicios de que os dous estivesen a interactuar, os científicos cren que se trata dunha coincidencia. Noutras atoparon unha formiga Stem e unha araña, e unha formiga Hell, un caracol, un cempés e algúns insectos non identificables.
Lugar equivocado, momento equivocado?
“As sininclusións de formigas máis próximas son máis propensas a reflectir o comportamento e as interaccións entre estes organismos”, di De la Fuente. “As interaccións propostas entre formigas e ácaros poden reflectir dous posibles escenarios. En primeiro lugar, unha relación temporal comensal especializada na que os ácaros se adhiren ás formigas para dispersarse gratuitamente a novos hábitats. En segundo lugar, un parasitismo no que os ácaros se alimentan do hóspede formiga durante o transporte”.
Aínda que os anacos de ámbar que conteñen formigas son raros, e os que conteñen múltiples especies son aínda máis raros, hai algunhas probas publicadas que apuntan a interaccións entre ácaros e formigas, ás veces mutuamente beneficiosas. As investigacións futuras poderían axudar a aclarar isto utilizando escáneres micro-CT para buscar estruturas de fixación nos ácaros que lles permitisen rubir as formigas para desprazarse. No caso da peza de ámbar coa araña, é unha especie que podía camuflarse como unha formiga e que podería beneficiarse da proximidade de formigas reais.
Os científicos afirman que as distancias máis curtas entre os insectos no ámbar reflicten con maior probabilidade interaccións durante a vida, como as que se dan entre formigas e ácaros. Con todo, piden cautela ao redor das interaccións inferidas: os insectos que non están en contacto poderían ser simplemente insectos que quedaron atrapados na mesma resina.
“Para mellorar a análise das interaccións entre diferentes organismos nas inclusións fósiles de ámbar, as investigacións futuras deberían utilizar técnicas avanzadas de imaxe”, afirma De la Fuente. “Con todo, estes resultados proporcionan probas do comportamento e os hábitos ecolóxicos dos insectos”, apunta.
Referencia: A Description of fossil amber with ant syninclusions (Publicado en Frontiers in Ecology and Evolution)
