Galicia é o territorio con máis castelos derrubados do Estado

As revoltas irmandiñas arrasaron entre 150 e 200 fortificacións, marcando un punto de inflexión na súa historia

Castelo de Vimianzo
Castelo de Vimianzo

Castelos como os de Moeche, Vimianzo, Monterrei ou Soutomaior son unha inmersión na historia, patrimonio e cultura de Galicia, pero tamén son unha excepción. A nosa comunidade autónoma conserva poucos castelos en pé, liderando a lista de territorios de España con menos fortificacións en bo estado. O contraste é maior se poñemos o foco nas provincias: fronte a 10 castelos en pé en Pontevedra ou 14 na da Coruña, contabilízanse 237 en Xaén ou 198 en Guadalajara.

Porén, a realidade de hoxe en día non debe ocultar que existiu unha densa rede de casas fortes, torres de vixilancia, castelos, igrexas-fortaleza e baluartes fronteirizos espallados por todo o Reino de Galicia que falan de control territorial e de poder.

Multifactorial

A historia, a evolución social, os asedios, o abandono, a reutilización dos seus espazos e o saqueo de distintos elementos construtivos (muros, ornamentos pétreos, brocales…) ao longo do tempo son factores que explican a desaparición e decadencia dos castelos e fortalezas galegas, segundo apunta Ana Filgueiras Rei, arqueóloga e portavoz dá Asociación para a defensa do Patrimonio Cultural Galego (Apatrigal).

Mais, en que momento deixou de ser Galicia unha terra de castelos, de fortificacións? O punto de inflexión remóntase ao século XV, cando as revoltas irmandiñas plantaron cara aos abusos dos señores feudais, que os abocaban á miseria e a morte. Esta revolución —a primeira contestación social organizada de Europa— arrasou entre 150 e 200 castelos e obrigou os seus propietarios a trasladarse a outras propiedades ou fuxir, sobre todo, a Castela e Portugal, en busca de acubillo.

Os asedios, o abandono e o saqueo son algúns dos factores que contribuíron á decadencia das fortalezas galegas

Esmagada a revolta, parte destes castelos e fortificacións foron reconstruídas. En ocasións, como no caso do de Castro Caldelas, polos derrotados, a modo de castigo exemplarizante, “xa que os señores feudais non podían tolerar unha afronta tan grave como o levantamento popular contra o poder establecido”, explica Ana Filgueiras Rei.

Ao contrario que en Europa, os castelos, torres e fortalezas en Galicia non eran grandiosas nin ostentosas. Respondían, dun xeito funcional, ás necesidades defensivas de territorios e comarcas e estaban ligadas a clans señoriais (Andrade, Moscoso, Osorio, Soutomaior, Ulloa…) que tecían e destecían alianzas, ou se enfrontaban á Igrexa (por exemplo, a mitra compostelá) ou á Coroa. Aparcada a súa funcionalidade primixenia —a defensa do territorio—, estas “vivendas” foron esmorecendo ao tempo que se abrían paso os pazos, como casas nobres e símbolos dun poder máis ilustrado.

O abandono e desaparición de castelos, torres defensivas e fortificacións non enterrou o seu legado, pois como indica Ana Filgueiras “o sentimento de arraigamento, as lendas, a tradición oral e mesmo a toponimia foron as súas salvagardas” en períodos de escuridade. 

“Boto de menos un plan xeral de consolidación de elementos, limpeza e mantemento que inclúa a contorna, camiños, fontes muíños, cruceiros…, elementos que interactúan co castelo”

Ana Filgueiras Rei, arqueóloga e portavoz de Apatrigal

Unha maior concienciación política e social impulsou e impulsa distintas iniciativas das administracións a favor da recuperación e posta en valor do noso patrimonio. Nesta liña deputacións e concellos van da man na rehabilitación, mantemento e promoción de castelos como, por exemplo, os de Vimianzo ou Soutomaior, convertidos en centros de interpretación, sedes culturais e reclamos turísticos.

A aposta polo coidado da herdanza cultural non debe limitarse ao coidado e promoción do patrimonio máis “monumentalizado”, sinala Ana Figueiras, arqueóloga adscrita á Oficina de Rehabilitación do Centro histórico do Concello de Noia, quen bota en falta “un plan xeral de consolidación de elementos, limpeza e mantemento que preserve un legado histórico que fala de nós; unha actuación que ten que incluír a contorna das edificacións: camiños, fontes, muíños, lavadoiros, cruceiros…, elementos asociados e que interactúan co castelo, fórrea ou fortaleza”

1 comentario

  1. Mais que interesante artigo,que pon en evidencia o interese dos Concellos en rotondas e paseos que no patrimonio e na cultura.juan lopez

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.