“O Tesouro de Caldas é un dos conxuntos de ourivaría prehistórica máis extraordinarios de Europa”. Así define Beatriz Comendador, profesora titular da Área de Prehistoria da Universidade de Vigo (UVigo) e investigadora do Grupo de Estudos de Arqueoloxía, Antigüidade e Territorio (GEAAT) este conxunto de 15 quilos conservados de ouro, tamén coñecido como Depósito das Silgadas. Ata principios de outubro, este ben patrimonial conservábase no Museo de Pontevedra, pero a institución decidiu retiralo temporalmente por motivos de seguridade e pola crecente preocupación por roubos en todo o mundo —como o Museo do Louvre en París ou o Museo de Villena en Alicante—. Un mes máis tarde, Cadena Ser falou con Rafael Domínguez, vicepresidente da Deputación de Pontevedra e máximo responsable do Museo, quen admitiu o aviso de que unha banda profesional buscaba roubar o Tesouro de Caldas mediante a subtracción das súas 41 pezas, co obxectivo de fundilas e vender o resultado, que podería alcanzar os tres millóns de euros.
A historia detrás deste conxunto, datado da Idade de Bronce, é curiosa: o 20 de decembro de 1940, durante uns traballos agrícolas xunto á casa señorial “A Canle”, o tesouro foi atopado por Amalio Touceda, veciño da zona, e Ignacio Maquieira, dono da finca, quen decidiron repartir os bens en dúas partes iguais usando unha balanza romana. Ningún deles quería facer público o achado, á espera de vender as pezas e obter unha recompensa económica. Os expertos estiman que, en orixe, o Tesouro de Caldas puido alcanzar os 50 quilos. Con todo, en 1941, alguén os delatou á Garda Civil, quen interveu e requisou as pezas que aínda non venderan, e o relato apunta ás persoas que estaban na finca no momento do descubrimento que non participaron no reparto.
Unha das evidencias máis relevantes é que se trata dunha testemuña dos coñecementos técnicos e da capacidade de transformación dos metais na Prehistoria, determinado pola complexidade da elaboración, diversidade das pezas e cantidade de ouro acumulado. “O seu verdadeiro valor ten unha dobre dimensión: no que nos permite coñecer sobre as sociedades do pasado e nas preguntas que aínda nos obriga a formular”, indica a tamén investigadora do Centro de Investigación Interuniversitario das Paisaxes Atlánticas Culturais (CISPAC).
A perda de información arqueolóxica
A singularidade do conxunto do Tesouro de Caldas sitúa a Galicia nun lugar destacado no estudo da ourivaría prehistórica europea. Con todo, “o seu valor científico non está esgotado“, engade, xa que as novas metodoloxías de análise e as novas perspectivas de investigación poden seguir dando información sobre un tesouro descuberto hai 80 anos. Por exemplo, entre a información que falta está a procedencia do ouro, os lugares de fabricación das pezas, a identidade das persoas que as utilizaron ou as razóns polas que foron depositadas neste lugar. “Pérdese unha parte moi importante da información que podería axudarnos a interpretalo“, indica Beatriz Comendador.
O estudo tecnolóxico das pezas, as análises dos materiais, as comparacións con outros conxuntos e a revisión da documentación histórica permiten recuperar información e formular novas hipóteses: “Un tesouro arqueolóxico non é só un conxunto de obxectos valiosos; é sobre todo unha fonte de información prehistórica“. Así, une o achado cos seus vínculos históricos, simbólicos e identitarios.
Como conciliar seguridade con accesibilidade pública?
A retirada do Tesouro de Caldas do Museo de Pontevedra abre un dilema dentre como conciliar a conservación e o acceso público. “Facer accesible o patrimonio non significa exclusivamente expoñer as pezas orixinais; significa investigalas, xerar coñecemento, proporcionar recursos para a súa interpretación e favorecer que a cidadanía poida facer seu ese coñecemento”, reflexiona Comendador. Ademais, engade que os museos tamén teñen a responsabilidade de custodiar e conservar os seus bens e isto, segundo a investigadora, “supón unha enorme responsabilidade” que, máis aló da súa conservación, reside na difusión dos resultados á cidadanía.
“Cando se identifican riscos é lóxico que se adopten as medidas necesarias”, explica. Por iso, seguridade e acceso público non deberían entenderse como obxectivos contrapostos, senón buscar o equilibrio e, baixo a opinión de Beatriz Comendador, acompañalo dunha comunicación pública que permita comprender as circunstancias que motivan decisións como o Museo de Pontevedra “sen comprometer a confidencialidade das medidas de seguridade”, como os prazos previstos para poder volver ver o Tesouro de Caldas en directo. “Unha peza pode estar exposta e, con todo, continuar sendo inaccesible dende o punto de vista do coñecemento”, conclúe Beatriz Comendador como reflexión final.













