O Samaín —ou Samhain— é unha antiga festividade celta que significa “a fin do verán” e celébrase do 31 de outubro ao 1 de novembro. Coincide coa metade máis escura do ano e co que os anglosaxóns chaman Halloween, unha noite na que os sustos e os disfraces de terror están permitidos. O que moitos non saben, sobre todo no outro lado do charco, é que a súa orixe está nesta tradición celta: durante este día, pensábase que os mortos podían regresar ao mundo dos vivos, pero só na noite previa ao Día de Todos os Santos. De aí provén toda a tradición oral que existe en Galicia arredor de personaxes, localizacións e lendas cheas de misterio que poden provocar auténticos pesadelos. Estas son algunhas das máis famosas, perfectas para contar á luz das velas en Samaín.
A Santa Compaña
Unha das historias de terror máis coñecidas de Galicia é a Santa Compaña, unha reunión de ánimas do Purgatorio que vagan toda a noite sen rumbo, en procesión. Á cabeza das dúas filas de ánimas camiña unha persoa viva, cunha cruz e un caldeiro de auga bendita que non pode, baixo ningún concepto, virar a súa cabeza cara atrás. Conta a lenda que a persoa suxeita á maldición non lembra nada ao día seguinte e que se caracteriza pola extrema delgadez e palidez. Con todo, cada noite desfila xunto á Santa Compaña, ata debilitar a súa saúde por completo, enfermar e morrer, ou ata que outro incauto sexa sorprendido e se libere.
Detrás, cada difunto leva a súa luz, pero non se lles ve: sábese que están polo cheiro a cera e o vento que se levanta ao seu paso. Camiñan emitindo oracións e cánticos fúnebres, e tocando unha pequena campá: cando pasan, cesa o ruído dos animais e só se pode escoitar o son dos instrumentos. Segundo Elisardo Becoña Iglesias, “tan só certos dotados posúen a facultade de vela”.
Pero, como liberarse da maldición da Santa Compaña? Debe debuxarse un círculo no chan e entrar nel ou, pola contra, deitarse boca abaixo. Outra opción é levar unha cruz, orar sen escoitar os cánticos ou, en última instancia, saír correndo.
As lavandeiras
Outra das lendas mitolóxicas máis terroríficas son as lavandeiras: anciás moi enrrugadas que a tradición popular localiza en ríos, lavadoiros e fontes, onde traballan cun xesto hipnótico e incansable. Poden avistarse en noites de lúa chea ou nova limpando sabas manchadas de sangue que nunca desaparece. Pero, como actúan? Estas mulleres invitan a quen pasa polo seu carón a axudarlles a retorcer a súa roupa mollada. Se alguén se nega por medo ou falta de solidariedade, ese xesto pode causar a súa morte; con todo, de aceptar, hai que ter coidado de non facelo no mesmo sentido que elas.
A lenda da Ponte do Demo
A comarca do Deza garda un pacto co Demo nunha das pontes centenarias que atravesa o río, preto do mosteiro de Carboeiro. Os monxes sufrían continuas crecidas que sempre destruían as pontes e, desesperados por construír unha estrutura que soportara a forza das augas, decidiron recorrer ao Demo. Un deles, coñecido como Irmán Ramón, encargouse de negociar con el: accedeu a construír unha ponte de pedra indestrutible nun prazo imposible, do venres ao domingo pola mañá.
Con todo, o pacto agochaba tras de si unha condición: o Demo quería as almas de todos os vasalos de Carboeiro que morresen aquel domingo entre o amencer e o anoitecer. Os monxes tardaban un as baixo a manga, xa que tiñan no seu poder o salterio de San Cipriano, un libro que espertaba o pánico do Demo. Para que ninguén morrera, prolongaron os seus rezos durante horas, polo que o Demo non conseguiu a súa parte do trato.
Anos máis tarde, o bispo decidiu trasladar o salterio a Toledo, polo que o mosteiro quedou sen protección: o Demo regresou, desatou unha gran tormenta no Deza que provocou unha ríada, pero a ponte que construíra era tan firme que non escachou. Así, a estrutura que se alza próxima ao mosteiro de Carboeiro leva o seu nome: a Ponte do Demo.
O Can do Urco
A mitoloxía galega tamén conta con seres fantásticos arrepiantes como o Can do Urco —tamén coñecido como Can do mar—. A lenda fala dun animal con forma dun can de gran tamaño, de cor negra, grandes cornos e orellas que sae do mar arrastrando cadeas. É unha imaxe considerada de mal augurio ou que, pola contra, anuncia unha morte próxima. É unha historia coñecida, sobre todo, nas proximidades da illa de Cortegada e nas beiras do río Lérez.
O Sacaúntos
O protagonista de moitos pesadelos en nenos pequenos das vilas galegas era o Sacaúntos, un home grande e vello, mal vestido e cun saco ao lombo que secuestraba a nenos e mozas, empregado polas nais para asustar aos seus fillos, que se portaran ben, volveran cedo a casa e non se separaran delas. Conta a lenda que no saco transportaba ás persoas que raptaba ata un lugar tranquilo, onde os mataba, abría en canal e recollía a súa graxa corporal, chamada unto; de aí o seu nome. No caso das mulleres, debían ser novas, virxes, louras e coa pel moi branca, para que o unto contara con todas as súas propiedades medicinais.
Pero, cales son os seus beneficios? Hai quen conta que algunhas persoas anciás consumían este unto para recuperar a forza e vigor que teñen os nenos; outros din que se lles daba aos farmacéuticos para elaborar pomada. Pero, o que causa máis arrepíos desta historia é o caso de Manuel Blanco Romasanta, un asasino en serie coñecido como o “home do unto”. Unha historia perfecta para a noite de Samaín.
