As persoas que comeron ostras en calquera lugar do planeta, o máis probable é que inxerisen unha ostra do Pacífico (Magallana gigas), e que probablemente proviña dunha rexión relativamente pequena no nordés de Xapón chamada Prefectura de Miyagi. Así o conclúe un novo estudo internacional no que participa a investigadora da Universidade da Coruña (UDC) Lucía Couceiro López, e que vén de ser publicado na revista PNAS. O artigo revela o legado xenético desta expansión global e lanza luz sobre as consecuencias ecolóxicas máis amplas da acuicultura.
O estudo foi realizado por un grupo de investigadores procedentes dun total de 26 institucións de 10 países: Estados Unidos de América (EUA), Alemaña, Arxentina, Chile, Francia, Corea do Sur, Nova Zelandia, Suecia, Xapón e España. Un equipo que estivo liderado polo investigador do College of Charleston, en Carolina do Sur (EUA), Erik Sotka.
Utilizando ferramentas xenéticas e inferencia estatística bayesiana, é decir, aquela na que as evidencias ou observacións se empregan para actualizar ou inferir a probabilidade de que unha hipótese poida ser certa, os autores deste traballo desenvolveron un novo marco analítico para rastrexar os movementos da especie transplantada e os numerosos polisóns (outros animais, plantas e microorganismos) que viaxaron con ela. Os seus achados resaltan patróns clave na adaptación das especies a novas contornas e o impacto a longo prazo da acuicultura na biodiversidade.
Por que tiveron tanto éxito as ostras do Pacífico?
O estudo revela que a gran maioría das poboacións introducidas de ostra do Pacífico orixináronse na prefectura de Miyagi, sendo o mar interior de Seto, máis ao sur, unha fonte secundaria. Estas ostras non se introduciron aleatoriamente, senón que se emparellaron deliberadamente a rexións con condicións ambientais similares ás dos seus hábitats nativos; un proceso que os autores denominan “adaptación ambiental deliberada”. Isto reflicte a forma en que cultivos agrícolas como a soia se introduciron historicamente en diferentes climas segundo a súa idoneidade xenética.
Ademais, as poboacións de ostra introducidas mostraron distintos niveis de diversidade xenética. Algunhas poboacións non nativas conservaron unha alta diversidade xenética debido á súa historia acuícola e á diversidade xenética da súa rexión de orixe. Outras, en particular no norte de Europa e Sudamérica, presentaron colos de botella xenéticos —reducións na diversidade que poderían limitar a súa capacidade de adaptación a futuros factores de estrés, como as enfermidades e o cambio climático.
Estes achados teñen importantes implicacións para os programas que buscan mellorar a resistencia ás enfermidades e outras características desexables nas ostras de cultivo.
Ostras como vectores de invasión
Unha das contribucións máis significativas do estudo é a súa capacidade para distinguir entre vías de invasión competidoras, algo que anteriormente só se infería a partir de rexistros históricos. Ao comparar datos xenéticos de 14 especies cointroducidas, os autores determinaron que os transplantes de ostra foron o vector principal para seis especies, o transporte marítimo foi máis probable para cinco e tres casos permaneceron ambiguos.
O estudo tamén destaca como as regulacións e as prácticas da industria moldearon os patróns de invasión ao longo do tempo. Aínda que as introducións mediadas por ostra diminuíron nas últimas décadas debido ao aumento da produción en criadeiros e a medidas de bioseguridade máis estritas, o transporte marítimo segue sendo un vector importante e continuo para a introdución de especies mariñas. Isto resalta a necesidade dunha vixilancia e unha xestión continuos das actividades de transporte marítimo global.
Procura dun equilibrio entre crecemento da acuicultura e riscos ambientais
A medida que medra a demanda mundial de acuicultura para apoiar a seguridade alimentaria e o desenvolvemento económico, é crucial comprender os seus impactos ecolóxicos a longo prazo. O cultivo de moluscos, incluída a acuicultura de ostra, a miúdo é considerada unha alternativa ecolóxica ao cultivo de peixes e camaróns, xa que pode mellorar a calidade da auga e proporcionar hábitat para a vida mariña. Con todo, o estudo salienta que a introdución de especies en novas contornas supón desvantaxes. Os autores establecen paralelismos entre o cultivo de ostra e a domesticación de cultivos e gando terrestres, que tamén impulsaron cambios ecolóxicos imprevistos.
Así, aplicando enfoques xenéticos e estatísticos similares a outras especies de acuicultura, os científicos poden comprender mellor o legado das translocacións de especies e desenvolver estratexias de conservación e xestión máis efectivas.
