Mércores 21 Febreiro 2024

“Estamos na Idade das Terras Raras, como estivemos na do Bronce ou do Ferro”

O investigador do IIM-CSIC publica un libro de divulgación sobre os 17 elementos deste grupo, "vitais" para a revolución tecnolóxica que vive o planeta

Son 17 elementos que fan posible a revolución tecnolóxica que estamos a vivir e xeran, ao tempo, tensións xeopolíticas en medio mundo. Están en moitos dos aparellos que nos rodean: nos auriculares, nos coches híbridos, nas resonancias magnéticas que se realizan para detectar cancro e ata nos billetes, para evitar falsificacións. E en máis cousas estarán, en canto a electrónica siga avanzando. As aplicacións das terras raras, polas súas propiedades (moi bos condutores de electricidade e imáns, entre outras) xa están marcando un antes e un despois na historia do humanidade.

Escandio, itrio, lantano, cerio, praseodimio, neodimio, prometio, samario, europio, gadolinio, terbio, disprosio, holmio, erbio, tulio, iterbio e lutecio; 17 nomes dun mundo apaixonante no que se mergullou o científico do Instituto de Investigacións Mariñas do CSIC, Ricardo Prego, nun libro que acaba de publicar, editado polo CSIC e Libros de la Catarata.

Publicidade

“Dependemos destes metais pero poucas personas escoitan falar deles. En Xapón ou Corea do Sur si que se fala máis, porque son vitais para a súa industria tecnolóxica, pero aquí apenas os coñecemos”, conta Prego. “Están omnipresentes na sociedade de alta tecnoloxía na que vivimos. Poderiamos dicir que estamos na Idade das Terras Raras, tal e como estivemos unha idade de Bronce ou de Ferro”.

O investigador do CSIC percorre a historia das terras raras a través de catro capítulos e 144 páxinas. A portada é unha imaxe dun chisqueiro baseado na aleación de ferro con algunhas terras raras (cerio e lantano, entre outros) inventado, como lembra o científico galego, polo científico Carl Auer von Welsbach, tamén creador da camisa incandescente coa que se alumearon as cidades en Europa ata a chegada da luz eléctrica, e tamén baseada en torio ou cerio.

A orixe das terras raras

Portada do libro.
Portada do libro.

No primeiro capítulo lémbrase o achado deste grupo de elementos en Ytterby, unha vila sueca en cuxa mina se atoparon algunhas das primeiras terras raras, e que foron bautizadas en homenaxe ao lugar (erbio, iterbio, itrio e terbio). Foi alí onde se deron os primeiros pasos no estudo de elementos que tamén foron clave no desenvolvemento da enerxía atómica, por exemplo.

As súas peculiaridades obrigaron tamén a buscarlles un sitio na táboa periódica, segundo conta Ricardo Prego noutro dos capítulos, “xa que son compostos moi parecidos, e foi un traballo apaixonante”. Así, 15 das 17 terras raras (agás o escandio e o itrio) forman parte do grupo dos lantánidos, un dos grupos de elementos de transición interna que se adoitan situar á marxe do corpo da táboa, na zona inferior. O investigador galego tamén explica no libro como se encadraron na obra iniciada por Mendeleev.

As aplicacións das terras raras

“Nun coche híbrido hai arredor de 11 quilos de terras raras: son precisas para que funcionen as baterías, os imáns que hai nos motores, etc.”, explica Prego. É un dos exemplos dos usos cotiáns destes elementos. Outro é o do gadolinio, “que se inxecta en vea para usar como contraste nas resonancias magnéticas e detectar tumores”, ou o neodimio, presente nos auriculares.

Un mineral de tanto valor para a industria ten, como explica prego noutro dos capítulos, unha gran relevancia xeopolítica. “En China, as terras raras son tan importantes para eles como o petróleo para Arabia Saudí: hai un conflito continuo con Estados Unidos e Xapón, entre outros países. Ao ter tantas reservas (un 90% do total do planeta), China tirou os prezos, afundiu o mercado e tiveron que pechar minas por todo o mundo”.

A Serra do Galiñeiro é un dos lugares da península máis ricos en terras raras

O resto repártese en pequenas cantidades polo globo. En Galicia, na Serra do Galiñeiro, puxo os ollos hai uns anos unha multinacional mineira para a posible explotación dun xacemento de terras raras, aínda que a probable contaminación, ademais da presenza de torio, un elemento radiactivo, xeraron unha rexeitamento veciñal que deixou en suspenso o proxecto. “É un dos lugares máis ricos neses elementos na Península; e isto inflúe no sedimento do río Miño e a ría de Vigo, que son os máis abundantes en terras raras de toda a costa galega”.

Este foi o asunto que impulsou a Ricardo Prego a escribir o libro: “Eu investigo sobre intercambios bioxeoquímicos entre terra e océano, e na ría de Vigo as terras raras son un elemento clave para comprender este proceso”. Prego, especializado en Química Inorgánica, traballa no CSIC desde 1990, e actualmente é director do grupo de Bioxeoquímica Marina. Investiga tamén sobre contaminación por metais e eutrofización. Publicou máis de 210 artigos científicos sobre nutrientes, elementos traza e terras raras nas rías galegas, os fiordos chilenos, esteiros do Ártico e lagoas do Pacífico mexicano; o afloramento de Galicia durante o Holoceno e os metales presentes no petróleo do Prestige.

Podes mercar o libro nesta ligazón.

1 comentario

  1. O Doutor Ricardo Prego non debe saber, non é xeólogo claro, que os sedimentos os levan os ríos ao mar. Se na Ría de Vigo atópanse Terras Raras é porque os ríos que van ter a ela atravesaron algunha zona de rochas con esta mineralización. O que di o manual de prospección xeoquímica e que hai que procurar o mineral que se quere beneficiar na bacía de drenaxe dos ríos que van ter á Ría de Vigo. E ningún deles procede do Galiñeiro. Así que millor sinale para outro lado, por favor.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

As gaivotas trasladan centos de quilos de plástico dos vertedoiros ás reservas naturais

Un equipo internacional liderado pola Estación Biolóxica de Doñana do CSIC desenvolveu un modelo de deposición de residuos baseado na dieta e o movemento destas aves

Desenvolto un anticorpo que bloquea todas as variantes de SARS-CoV-2 no laboratorio

O equipo realizou a investigación a partir de mostras de sangue dun paciente infectado durante a primeira onda da pandemia

Un equipo con participación galega desenvolve un novo tipo de axente contra o cancro

O composto actúa de maneira potente e selectiva sobre a respiración mitocondrial das células nai do tumor, diminuíndo o seu potencial canceríxeno

Creada a primeira base de datos sobre o impacto das plantas invasoras en Europa

Investigadores do CSIC participan na plataforma Plantimpactseurope, que inclúe información de 104 especies de 29 países europeos