Están presentes en calquera país do mundo e incluso na nosa sangue. Uns químicos que poden tardar ata miles de anos en degradarse e que se empregan nunha multitude de produtos de consumo diario con grandes características como repeler a auga e as graxas, de aí a ser demandados en moitas industrias. Trátase das substancias perfluoroalquiladas e polifluoroalquiladas (PFAS, polas súas en inglés) e son causantes dunha gran contaminación en toda Europa. A investigación transnacional ‘Contaminación para sempre’ amosou que case 23.000 sitios en todo o continente presentan este tipo de contaminación. A través dun estudo colaborativo de 16 salas de redacción de toda Europa creouse o primeiro mapa que evidencia que hai moita máis polución da que se coñece publicamente. En Galicia, e conforme a este proxecto, existen ata 70 puntos sospeitosos de conter PFAS.
O Outeiro (A Coruña) é a única zona na que se demostrou a presenza destes químicos. Foi en 2008 a través dunha mostra superficial da auga. O primeiro mapa de Europa que amosa o alcance deste tipo de contaminación foi realizado por Le Monde. Nel obsérvase que a comunidade suma unha decena de puntos críticos que abranguen dende sitios industrais, zonas de xestión de resiudos, aeroportos e contornas militares. Por exemplo, relacionados coa actividade industrial na Coruña, menciónase Lieiro, Ferrol, A AGrela (pola actividade de Alcoa), Bens e Sancibrao, en Melide; en Santiago de Compostela, Silvouta e Eyrega; as Rías Baixas son as máis sospeitosas de conter contaminación por PFAS dende Ribeira ata A Garda, pasando por Pontevedra (Ence), Pobra do Caramiñal, Cambados, O Grove, Portonovo, Bueu, Pontevedra, Bueu, Cangas e un longo etcétera.
140 puntos con PFAS en España
A investigación foi desenvolta por 17 grupos de comunicación e datos que se basearon en artigos científicos, como Knack (Bélgica), Denik Referendum (Chequia), YLE (Finlandia), Reporters United (Grecia), Latvian Radio (Letonia) e entre elas Datadista, en España. Na península, o mapa da ‘contaminación para sempre’ indica ata 140 puntos con presenza de PFAS. No estudo participaron 1.892 voluntarios e se tomaron mostras para identificar os denominados ‘químicos eternos’ no sangue. Os científicos españois do Centro Nacional de Sanidade Ambiental (CSNA) estipularon que os valores que superen os 5 miligramos por litro poden ter consecuencias na saúde. Finalmente, no 85% das análises atoparon PFAS. E, de feito, Galicia e Cataluña obtiveron os valores de PFAS máis altos.
O uso estendido de PFAS e a súa capacidade para permanecer de maneira intacta no medio ambiente eleva a contaminación da auga potable. Están presentes en tixelas antiadherentes, roupa impermeable, produtos de limpeza, espumas antiincendios, envases de comida para levar, cosméticos e alfombras. Segundo indica o Ministerio de Sanidade, o uso de PFAS relaciónase co debilitamento do sistema inmunitario, aumento dos niveis de colesterol, danos hepáticos, cancro de ril, cancro de testículo e a diminución da respostas do sistema inmunolóxico á vacinación nos nenos. Dende o proxecto ‘Contaminación para sempre’ apuntan que os esforzos por recompilar información sobre os PFAS “difiren dunha rexión a outra” e o mapa “só dá unha imaxe moi subestimada do alcance da contaminación real en Europa”.
Un dos axentes químicos máis estudados dos PFAS son o sulfonato de perfluorooctano (PFOS). A sociedade española supera os valores de biomonitorización humana (HBM-I, polas súas siglas en inglés) establecidos pola Comisión Alemana de Biovixilancia Humana. A súa presenza no corpo humano aumenta coa idade e é máis habitual en homes, xa que as mulleres elimínanos coa menstruación e o leite materno.
Na actualidade a Unión Europea estuda unha proposta para prohibir os PFAS. Alemaña, Países Baixos, Dinamarca, Suecia e Noruega participaron na elaboración da iniciativa e declararon conxuntamente que se convertería nunha das “maiores prohibicións de substancias químicas xamais realizadas en Europa. Unha prohibición dos PFAS reduciría as cantidades de PFAS no medio ambiente a longo prazo. Tamén faría que os produtos e procesos fosen máis seguros para os seres humanos”. A norma propón que as empresas dispoñan de entre 18 meses e 12 anos para introducir substancias alternativas. Desta maneira, prevese que o vindeiro ano sexa obrigatorio que todos os países da Unión Europea establezan controis nas augas de bebida.
