Demostran que o lume acelera a reprodución dos piñeiros

Os investigadores do CSIC comprobaron que en lugares con incendios frecuentes estas coníferas comezan a reproducirse a idades máis temperás

Apertura e liberación de sementes polo lume dunha piña serótina de Pinus halepensis. | Juli G. Pausas

Os ecosistemas mediterráneos conviven co lume desde fai millóns de anos. Así, un dos seus habitantes máis comúns, o piñeiro carrasco (Pinus halepensis), desenvolveu estratexias para sobrevivir nesta contorna propensa aos incendios. Un equipo de investigación do Centro de Investigacións sobre Desertificación (CIDE), centro mixto do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), a Universitat de València (UV) e a Generalitat Valenciana, comprobou en 13 localizacións do mediterráneo español que, en lugares que se queiman con máis frecuencia, os piñeiros comezan a reproducirse a idades máis temperás. Os resultados, publicados na revista Oikos, suxiren un proceso de selección dos individuos máis precoces polo lume, e teñen unha aplicación directa en xestión e restauración forestal.

Os piñeiros reprodúcense sexualmente mediante estruturas reprodutivas coñecidas como conos. Existen conos masculinos e femininos, que se producen no mesmo árbore en ramas diferentes. Os conos masculinos son moito máis pequenos que os femininos, e é onde se forman os grans de pole que se liberan na madurez. A produción de conos femininos iníciase no inverno, preparando os óvulos para a polinización durante a primavera seguinte. Cando os óvulos son fecundados, fórmanse as sementes que quedan protexidas no interior do cono. Estes desenvólvense durante dous anos, aumentan de tamaño e endurécense, converténdose en piñas.

“O piñeiro carrasco é unha especie moi ben adaptada aos incendios”, di Carmen Guiote Mingorance, investigadora no CIDE, que lidera o estudo. “Aínda que os individuos morren tras o lume deixan tras de si unha gran descendencia. Isto é posible grazas ás chamadas piñas serótinas, unhas piñas que o piñeiro mantén pechadas ata que a calor do lume ábreas e libéranse as súas sementes”, describe.

Para que esta estratexia sexa beneficiosa é necesario que os individuos alcancen a madurez sexual e comecen a producir piñas antes do seguinte incendio. A idade de primeira reprodución do piñeiro carrasco adoita roldar os 10-15 anos, pero varía entre individuos; os máis precoces poden reproducirse xa aos 4 anos. Así, o equipo do CIDE, liderado polo investigador do CSIC Juli G. Pausas, quixo comprobar se, en zonas con incendios moi frecuentes, hai unha selección de individuos máis precoces, xa que os que non alcanzaron a madurez sexual non poden deixar descendencia tras o incendio.

Maior éxito reprodutivo dos exemplares precoces

“Para validar a nosa hipótese determinamos a idade de primeira reprodución e a cantidade de piñas acumuladas por cada piñeiro en 13 localizacións do leste peninsular, a maioría situadas na Comunitat Valenciana, desde Benicàssim a Xeresa”, lembra Pausas. “Nesta área, as zonas a altitudes máis baixas quéimanse máis frecuentemente que as situadas a maior altitude. Estas diferenzas no réxime de incendios permitíronnos probar que as poboacións historicamente sometidas a incendios máis recorrentes inician a súa reprodución antes que as que se queimaron pouco”, asegura.

“Os nosos resultados mostran que, en lugares que se queiman con máis frecuencia, os piñeiros comezan a reproducirse a idades máis temperás, suxerindo que se está dando un proceso de selección de individuos precoces por lume. Ademais, o feito de ser máis precoces na reprodución supón que acumulen máis piñas a unha idade determinada. Isto tradúcese nun maior éxito reprodutivo dos individuos precoces, permitindo ás poboacións persistir en sitios con incendios frecuentes”, resume Guiote.

Cambio de paradigma en restauración tras un incendio

Segundo os investigadores do CIDE, estes resultados teñen aplicación directa en xestión e restauración forestal. “Cada vez temos un clima máis cálido, o que incrementa o risco de sufrir grandes incendios“, sentencia Pausas. “Neste contexto, se se require restaurar un bosque de piñeiro carrasco ou doutra especie non rebrotadora, é conveniente utilizar sementes de poboacións que sexan moi precoces na reprodución. Isto incrementa a probabilidade de que as poboacións poidan rexenerarse tras futuros incendios”.

“Agora sabemos que as poboacións que sufriron máis incendios son máis precoces e, por tanto, máis apropiadas para obter sementes para proxectos de restauración. Isto implica un cambio de paradigma nas prácticas de restauración, xa que até agora usábanse sementes de sitos con boa calidade forestal, sen ter en conta a súa historia de incendios“, destaca Guiote. Así, coñecer a variabilidade de respostas que teñen as especies fronte ao lume ofrece capacidade de actuar para xestionar as paisaxes e facelos máis resilientes ao incremento dos incendios.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.