As candorcas xa teñen data de regreso a Galicia. Segundo confirman dende o centro de investigación Bottlenose Dolphin Research Institute (BDRI), con sede no Grove, está previsto que un grupo de Orcinus orca entre polas Rías Baixas nos próximos días e percorra as augas galegas. Ante a posibilidade de interacción con barcos, dende o BDRI recomendan a navegación a profundidades inferiores aos 30 e aos 50 metros, sempre que sexa seguro. Tamén sinalan que deter a embarcación e usar disuasores acústicos e sacos de area son estratexias que “non parecen ter efecto”. Os investigadores do Grove tamén poñen en valor a aplicación Orcinus, que permite facer seguimento dos grupos de candorcas e axuda a prognosticar a súa chegada a Galicia.
Máis de 800 encontros en tres anos
Nos últimos anos, as candorcas tiveron unha importante presenza mediática polas súas interaccións coas embarcacións. Dende o Grupo de Traballo Orca Atlántica (GTOA) contabilizan máis de 800 encontros dende a costa norteafricana ata a Bretaña francesa. Os datos comezaron a monitorizarse dende o verán de 2020 e non só se contabilizan interaccións, senón tamén avistamentos. Da cifra total, 549 responden a un achegamento das candorcas aos barcos e nun 19,9% impediron a navegación dos buques ou causaron estragos nas embarcacións.
Segundo informan dende GTOA, a frecuencia aumentou entre 2020 e 2021, desde que os eventos comezaron en xullo de 2020, pero entre 2021 e 2022 non houbo un aumento significativo. Cambian ao longo dos tempos e das zonas. En 2023 rexistráronse 94 interaccións (25 delas con graves avarías que tiveron que ser remolcadas) e 43 avistamentos, especialmente na zona do Estreito e en Portugal. De todos modos, dende o GTOA piden “tranquilidade aos navegantes” e aconsellan evitar as áreas de risco pola noite. Indican, tamén, que na súa web e na aplicación GT Orcas figuran mapas de semáforos coas zonas onde hai máis perigo entre o Estreito de Xibraltar e Galicia.
Cambio de comportamento
A candorca ibérica é unha subpoboación dunha especie en paso pola nosa costa dende tempo inmemorial, deste xeito ten varios nomes populares coñecidos: esparte, espolarte, espirlón e bighorna. Dende o 2020 as candorcas pasaron de realizar interaccións baseadas na curiosidade a outras nas que mantén contacto físico coas embarcacións chegando a romper pezas como o leme. A Coordinadora para o Estudo de Mamíferos Mariños (Cemma) participou dende o seu inicio no Grupo de Traballo Orca Atlántica-GTOA para buscar unha explicación a este comportamento.
A candorca é unha especie considerada vulnerable na lexislación española, mais a CemmaA-GTOA consideran que debería adecuarse a súa categoría de protección a una situación real e actualizada e pasar a ser especie en perigo crítico de extinción, tal e como a recoñece a IUCN e a normativa en Portugal. É necesario consensuar a nivel internacional categoría e accións que permitan una protección efectiva.
Neste momento xa saíron da área do Estreito de Xibraltar, ao menos un grupo de candorcas e navegan polas augas de Portugal centro, entre tres e seis millas da costa, aínda que eventualmente achéganseempuxando o atún cara á costa dende augas máis profundas. Nos anos 2015 e 2019 foron observadas polos equipos da Cemma nas augas de Fisterra, non se descarta este ano manter o rexistro da especie no seu paso cara ao norte seguindo ao atún.
Proxecto Friendship Orcas
Dende hai un ano estase levando a cabo o proxecto Friendship Orcas con financiamento da Fundación Santander mediante o cal se están xerando diversos materiais educativos e divulgativos, entre os que destacan tres ferramentas fundamentais como apoio á prevención das interaccións: web, aplicación móbil e catálogo de FotoID.
A páxina web recolle moita información e resulta unha plataforma de descarga de información para todo o mundo dado que está nos idiomas: inglés, portugués, francés, español e galego, ao igual que o resto dos materiais que se ofrecen, cunha vocación políglota para chegar ao máximo público posible. O catálogo recolle máis de 20.000 imaxes de 30 entidades e persoas diferentes o que permitiu identificar a 35 exemplares de candorcas entre as que se atopan as Gladis que son as 15 candorcas que actualmente interactúan coas embarcacións.
A aplicación móbil (GT Orcas en Google Play e Apple Store) é unha ferramenta, tamén nos cinco idiomas, na que ademais de contar con información básica para identificar os cetáceos e as condicións ambientais da navegación, dispón de mapas dos avistamentos e interaccións e mapas preditivos semafóricos o que permite previr os encontros e tamén trasladar dun xeito áxil os datos de avistamentos e interaccións con calquera cetáceo. Estas ferramentas abren amplas posibilidades na participación pública na conservación dunha especie que precisa atención.
