A duna de Corrubedo perdeu desde 2008 máis de 270.000 metros cúbicos de area

Unha análise de investigadores da USC aborda o impacto natural e antropoxénico desde o ano 1956 no parque natural

O artigo analiza o impacto natural e humano a partir das imaxes captadas desde 1956. Foto: Luis Miguel Bugallo Sánchez / CC-BY-SA 3.0.
O artigo analiza o impacto natural e humano a partir das imaxes captadas desde 1956. Foto: Luis Miguel Bugallo Sánchez / CC-BY-SA 3.0.

Máis de 20.000 camións, un detrás doutro, cargados con máis de 20 toneladas de area cada un deles, que desde 2008 estiveron retirando sedimentos do sistema dunar de Corrubedo. É a comparación que se pode facer coa estimación e unha das conclusións do estudo realizado polos investigadores da USC Augusto Pérez Alberti, Alejandro Gómez Pazo e Xosé Lois Otero, e que ocupa a portada de xaneiro da revista Applied Science. O traballo compilou as imaxes dispoñibles do complexo da duna de Corrubedo, hoxe catalogado como parque natural xunto ás lagoas de Carregal e Vixán, desde 1956, data do coñecido voo americano, ata as últimas imaxes dispoñibles coas tecnoloxías como LiDAR. E calculan que só entre 2008 e 2015, “o rango de tempo no que se pode estimar o volume”, aclara Pérez Alberti, asinante do artigo, a duna de Corrubedo perdeu máis de 270.000 metros cúbicos de area.

Unha cifra moito maior

Con todo, a cifra real desta perda é, en realidade, moito maior do que esta estimación pode achegar. No momento de “sombra” para a ciencia, pola ausencia de medicións, que supoñen as décadas dos 70 e 80, principalmente, a masiva extracción de area, coa que se ergueron unha importante cantidade de construcións no Barbanza, minguaron a duna que durante milenios se foi formando no lugar. As mobilizacións cidadás dos anos 80 e a declaración de Corrubedo como Parque Natural, en 1992, frearon esta práctica, pero o impacto sobre a duna continuou. Durante anos continuou o tránsito sen apenas control de miles de visitantes e, posteriormente, a instalación dalgunhas estruturas desafortunadas, como a pasarela de madeira que apenas durou uns anos na duna, foi a penúltima das accións humanas que decimou o enclave. Porque de forma indirecta, hai outro factor que segue causando que non cheguen tantos sedimentos: a construción de encoros nos ríos que alimentan as rías reducen as achegas de area.

Acción humana e natural

Con todo, tal e como destaca o traballo dos investigadores  da USC, a propia dinámica natural tamén xogou un importante papel, en combinación coa man humana. A peculiaridade de tratarse dunha duna móbil, que o vento, as achegas de sedimentos e outros factores modelan, cambiou tamén a paisaxe de Corrubedo.

Portada de "Applied Sciences" que recolle o traballo sobre Corrubedo.
Portada de “Applied Sciences” que recolle o traballo sobre Corrubedo.

Un dos detalles que máis chamou a atención nesta investigación foi a proliferación de sendeiros anteriores á protección do espazo. As vías abertas para a extracción de area, primeiro, e os camiños por onde pasaban veciños e visitantes, despois, chegaron a acadar, segundo as estimacións dos autores, 11,2 quilómetros arredor da duna. As últimas medicións, en 2017, cando xa estaban en vigor as limitacións para transitar pola zona, reducían esta lonxitude a menos de cinco quilómetros.

Con estas observacións constátase o retroceso da duna, sobre todo na súa parte norte, na que a vexetación foi cubrindo pouco a pouco o espazo. Aínda que as imaxes de 1956, pola súa baixa resolución, impiden obter o cálculo da superficie cuberta por especies vexetais, crese que naquel momento era de arredor de 33 hectáreras. Nas seguintes décadas comezou a medrar, ata acadar as 93,9 hectáreas en 2017. “Isto pode deberse a unha redución da actividade sedimentaria vinculada ao incremento da temperatura e os nutrientes, xunto cunha diminución dos ventos.

A perda de altura da duna

Evolución na elevación da duna segundo os modelos de elevación dixital. Diferenzas entre 2008 e 2010 (a), entre 2010 e 2015 (b) e 2008 e 2015 (c).
Evolución na elevación da duna segundo os modelos de elevación dixital. Diferenzas entre 2008 e 2010 (a), entre 2010 e 2015 (b) e 2008 e 2015 (c).

O que provocou que se formase a duna en Corrubedo segue sen estar claro. Hai fontes que falan que baixo o gran manto de area se agocha un penedo que, pouco a pouco, foi acumulando area arredor del. Os datos e as observacións de campo realizadas expoñen que a duna está diminuíndo a súa altura máxima, cunha evidencia crecente de que os sedimentos se están a estender cara a o norte, o que provoca unha diminución tanto da pendente das dunhas como da área da cresta.

Así, se a elevación máxima en 2001 era de 21 metros, baixou a 20,3 no 2008, a 19,59 no 2010 e a 18,5 no 2015. A area acumúlase, en parte, na zona máis interior da duna, segundo a análise dos datos de LiDAR. Pero o balance da perda total de volume é claramente negativo, achegándose aos 270.000 metros cúbicos mencionados. “Estamos asistindo a una remobilización do material que se estende por todo o sistema, especialmente cara a zona norte, lugar de avance da duna, o que está provocando esta ‘perda’ ao desprazarse parte dos sedimentos fóra da zona de análise”, aclara Augusto Pérez Alberti.

Evolución dos sendeiros arredor da duna de Corrubedo. Fonte: Pérez Alberti et al. (2021).
Evolución dos sendeiros arredor da duna de Corrubedo. Fonte: Pérez Alberti et al. (2021).

Protección

Con todos os datos analizados, o equipo de investigadores avoga por “unha estratexia para mellorar a xestión do parque natural” a partir dos datos obtidos, polo que fan un chamamento ás autoridades para frear este progresivo deterioro. “Desde a creación do Parque Natural, e a pesar das múltiples medidas anunciadas para a súa conservación, seguen presentes múltiples cuestións que provocan unha perda na calidade deste sistema. A pesar da presenza de paneis informativos que describen as actividades permitidas e prohibidas, algúns visitantes seguen ignorando estas pautas”, advirten. A gran afluencia ao espazo, que é o parque natural máis visitado de Galicia, con 300.000 persoas cada ano, agrava estes comportamentos incívicos.

Do mesmo xeito, destacan que é preciso “analizar as zonas incluídas dentro da área protexida e a súa definición”, xa que, segundo apuntan, “nalgúns destes sectores, os elementos descritos dos plans de xestión non coinciden plenamente cos elementos reais presentes no campo, o que é un obstáculo para o seu correcto manexo”.

Así, conclúen os autores, o complexo que inclúe á duna de Corrubedo “é moi vulnerable á subida do nivel do mar e ao incremento da intensidade e frecuencia das tormentas mariñas”, polo que as novas tecnoloxías de análise e información “son cruciais” para unha mellor xestión da zona no futuro.


Referencia: Natural and Anthropogenic Variations in the Large Shifting Dune in the Corrubedo Natural Park, NW Iberian Peninsula (1956–2017) (Publicado en Applied Sciences).

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.