As uñas son unha carta de presentación das persoas: poden reflictir estrés, perfeccionismo ou coidado persoal. Do mesmo xeito que existen enfermidades que afectan á pel, tamén hai patoloxíasque comprometen este órgano protector. Entre elas, a onicomicose, unha infección fúnxica moi frecuente que provoca deformación e decorolación, e a psoriase ungueal, un trastorno inmunóloxico crónico que afecta á placa da uña. Ambas presentan desafíos debido á eficacia limitada dos tratamentos actuais, o que adoita traducirse en terapias prolongadas e nunha alta taxa de recaídas. Neste contexto, membros do grupo PARAQUASIL da Universidade de Santiago de Compostela (USC) buscan dar resposta a este problema mediante unha técnica innovadora e minimamente invasiva: o uso de máquinas de tatuaxe para mellorar a penetración de fármacos a través da uña.
“A uña pode parecer unha parte insignificante do corpo, pero inflúe directamente na saúde dos pacientes”, sinala Victoria Díaz Tomé, investigadora do Instituto de Materiais (iMATUS) e do Instituto de Investigación Sanitaria de Santiago (IDIS). Ademais da dor que poden causar estas patoloxías, tamén se ve alterada a estrutura da uña, que actúa como sistema de protección dos dedos. Con todo, o seu impacto non é só físico, senón tamén psicolóxicos: “Están totalmente expostas, as persoas poden sinalar”, explica.
Por outra banda, a propia uña supón barreira para a administración de fármacos tópicos, habitualmente empregados no tratamento da onicomicose e da psoriase. “É unha estrutura altamente queratinizada, o que dificulta a penetración debido á súa impermeabilidade”, indica Díaz Tomé. Nestes casos, a uña está danada pola patoloxía subxacente, o que pode provocar un crecemento anómalo.
Como o fan?
Ao longo dos anos, distintas liñas de investigación puxeron de manifesto a eficacia da aplicación de tratamentos mediante dispositivos de tatuaxe. Este enfoque xa se empregou, por exemplo, en terapias tópicas para a pel, como na eliminación de cicatrices ou mesmo na administración de vacinas. “A nivel dérmico existen numerosos estudos, pero no caso da uña é un sistema moi adecuado”, sinala a investigadora. Pero, como funciona exactamente?
O tatuaxe ungueal, ou tattooing ungueal, baséase no mesmo principio que unha máquina de tatuar convencional. Estes dispositivos contan cun motor que acciona, por unha banda, o sistema de agullas e, por outra, o depósito no que se introduce a tinta —neste caso, o fármaco—. Na zona de agullas utilízase un mecanismos de punzón que, ao entrar e saír de forma repetida, xera pequenos poros na superficie da uña ao tempo que deposita o medicamento. O proceso continúa posteriormente cando o paciente aplica o fármaco con pincel, as microcanles creadas facilitan a súa penetración a través da capa queratinizada. Neste tipo de abordaxe empréganse os tratamentos máis habituais destas patoloxías: o ciclopirox lamina para a onicomicose e o clobetasol para a psoriase. “É un sistema moi sinxelo, e esa é precisamente a súa vantaxe”, apunta Victoria Díaz.
O sistema de poros
Tradicionalmente, recórrese ao limado mecánico, unha técnica que, segundo a investigadora do iMATUS, pode alterar a estrutura queratinizada e mesmo dificultar a penetración do fármaco. “Cando aplicas o medicamento sobre a uña cun pincel, a capa que se deposita é moi fina, polo que a cantidade absorbida é mínima”, explica. Ademais, as actividades cotiás, como lavar as mans ou o rozamento, poden provocar a súa eliminación. O equipo tamén probou a realización de poros de forma previa á administración do medicamento, pero concluíu que a eficacia é maior cando as tarefas se realizan de maneira simultánea.
O sistema de creación de poros na uña é o que explica o aumento da penetración do fármaco tras o tattooing ungueal. “Conseguimos unhas canles nos que se pode depositar o medicamento, o que permite que manteña durante máis tempo a súa actividade e mellore a súa difusión“, sinala Díaz Tomé. Deste modo, a permeación é maior nas uñas tratadas con este sistema que nas non intervenidas ou nas sometidas a limado. Ademais, durante a investigación observaron que a cantidade que atravesa a uña é semellante tanto en uñas limadas como non limadas: “A idea de que é necesario limar as uñas para mellorar o paso do fármaco non sempre é real”.
Melloras na calidade de vida
Os tratamentos da onicomicose e da psoriase ungueal poden prolongarse. como mínimo, durante seis meses. En moitos casos, ademais, é necesario recorrer a medicación oral, que, segundo Victoria Díaz, pode provocar efectos secundarios notables. “Estamos totalmente convencidos de que esta técnica podería reducir a duración dos tratamentos“, afirma a investigadora do iMATUS.
De cara á súa aplicación clínica, a proposta do grupo PARAQUASIL é que o podólogo ou dermatólogo aplique unha primeira capa de fármaco mediante a técnica de tatuaxe. A partir dese momento, o paciente deberá continuar o tratamento aplicando diariamente o medicamento sobre os microporos creados, empregando un pincel. Co crecemento da uña, o profesional repetiría o procedemento para xerar novas vías de entrada do fármaco e manter así a súa eficacia ao longo do tempo.
Pasos cara á clínica
Na actualidade, o equipo de investigación conta cunha solicitude de patente para poder desenvolver e aplicar esta técnica de tatuaxe ungueal. Con todo, como ocorre con calquera novo dispositivo médico, o principal desafío reside na aprobación por parte das axencias reguladores de medicamentos. “Os retos serán principalmente regulatorios, pero tamén tecnolóxicos“, apunta a investigadora, xa que será necesario deseñar un dispositivo se poida acoplarse aos micromotores empregados nas clínicas.
Ademais, aínda existen varios aspectos por optimizar. Entre eles destaca o desenvolvemento dunha formulación que permita garantir unha dose estandarizada e unha viscosidade axeitada para facilitar a súa administración. “Debemos conseguir unha formulación que se adapte ás características das tintas, de maneira que permitae unha dose controlada, sempre a mesma”, explica. Con todo, o seguinte paso considérase clave: atopar apoio para impulsar unha técnica que podería ter un importante potencial terapéutico.
Referencia: Nail tattooing: a novel and minimally invasive technique for enhancing drug penetration through the nail (Publicado por Drug Delivery and Translational Research)
