Unha investigación multicéntrica desenvolvida polo centro de investigación biomédica de Navarrabiomed (Pamplona, Navarra), o Instituto de Neurociencias CSIC-UMH (Sant Joan d’Alacant, Comunidade Valenciana) e o IRB Barcelona (Barcelona, Cataluña) demostra que a aplicación de ranolazina, un fármaco empregado actualmente en afeccións cardíacas, mellora en ratos a eficacia das actuais terapias para o tratamento do melanoma.
A revista Nature Metabolism publicou os resultados do estudo que ofrece unha alternativa terapéutica para tratar o melanoma, o tipo de cancro de pel máis letal que afecta en España a 16,3 mulleres e 14,6 homes por cada 100.000 habitantes.
A utilización do fármaco ranolazina, aprobado para uso en humanos e que xa se está administrando na práctica clínica para tratar a anxina crónica, favorecería o desenvolvemento de futuros ensaios clínicos para validar e confirmar a súa acción en pacientes oncolóxicos.
Evitar as resistencias
Os pacientes con melanoma na maioría dos casos responden ben ás terapias dirixidas contra un dos xenes craves na progresión tumoral: o xene BRAF. Con todo, pronto desenvolven resistencias a estas terapias e os tumores volven crecer. Ademais, os últimos estudos clínicos suxiren que estes pacientes responden peor á inmunoterapia.
Grazas a esta investigación, conseguiuse un coñecemento profundo do papel do metabolismo dos ácidos graxos no desenvolvemento de resistencia aos inhibidores de BRAF e demostrouse a acción da ranolazina para retardar a progresión tumoral.
O que é aínda importante é que a aplicación deste fármaco permite que as células de melanoma sexan máis visibles para o sistema inmunitario mellorando a resposta ás inmunoterapias e aumentando a capacidade dos linfocitos de controlar o crecemento tumoral.
Estudo multicéntrico
A investigación foi coordinada desde Navarrabiomed por Imanol Arozarena Martinicorena, responsable da Unidade de Sinalización en Cancro, e forma parte da tese doutoral pola Universidade Pública de Navarra de Marta Redondo Muñoz. Desenvolveuse en colaboración co Instituto de Neurociencias (centro mixto do CSIC e Universidade Miguel Hernández), xunto investigadores do grupo Plasticidade Celular en Desenvolvemento e Enfermidade, así como co IRB Barcelona.
Desde Navarrabiomed deseñouse o traballo de investigación, así como a realización dos experimentos relacionados coa resistencia ás terapias dirixidas e o estudo de como a ranolazina afecta á inmunoxenicidade das células de melanoma.
“Este estudo demostra que é posible reorganizar farmacoloxicamente o metabolismo da célula tumoral para mellorar o efecto de terapias dirixidas e inmunoterapias. O seguinte reto é demostrar o efecto clínico destas combinacións en pacientes, así como estudar o potencial da ranolazina noutros tipos de cancro. Para iso temos que entender mellor como actúa este fármaco tanto nas células tumorais como no sistema inmune”, sinala Arozarena.
A pesar de representar só o 10 % dos casos de cancro de pel, o melanoma é responsable do 90 % das mortes asociadas a tumores cutáneos
No Instituto de Neurociencias desenvolvéronse os ensaios de inmunoterapia con ratos e o estudo das células inmunes do microambiente tumoral.
“A inmunoterapia consolidouse como unha estratexia terapéutica fundamental en melanoma e outros tipos de cancro. A pesar diso, numerosos pacientes non responden de maneira óptima a estes tratamentos. Este traballo mostra o impacto beneficioso da combinación de ranolazina con inmunoterapia en modelos preclínicos de melanoma, o que apoia a súa posible aplicación en pacientes”, destaca Berta Sánchez-Laorden.
En tanto, no IRB Barcelona levaron a cabo as análises de secuenciación de RNA de célula individual, que permitiron coñecer en detalle o efecto da ranolazina no estado metabólico das células tumorais.
“Sospeitabamos que o metabolismo de ácidos graxos era crucial nas formas máis agresivas de melanoma, pero poder confirmalo cun fármaco xa aprobado para o seu uso en humanos resulta moi relevante”, afirma Aznar Benitah, quen espera que “estes resultados poidan ser a vía para cambiar a práctica clínica”.
Incidencia
No ano 2022, diagnosticáronse en España 7.500 novos casos de melanoma cutáneo. A nivel mundial, este tipo de cancro supón o 3,4% do total de casos oncolóxicos detectados. A pesar de representar só o 10% dos casos de cancro de pel, o melanoma é responsable do 90% das mortes asociadas a tumores cutáneos.
Grazas á aparición das terapias dirixidas e inmunoterapias mellorouse o tratamento clínico das persoas afectadas con melanoma, pero aínda un 50% dos pacientes seguen sen responder e/o adquiren resistencia a estas terapias. A combinación das terapias actuais con ranolazina podería ofrecer unha alternativa terapéutica para estes pacientes mellorando a súa resposta clínica.
Este estudo foi posible grazas ao apoio institucional e financiamento concedido polo Ministerio de Ciencia e Innovación, o Instituto de Saúde Carlos III, o goberno de Navarra, o Grupo Español Multidisciplinar de Melanoma (GEM) e a Melanoma Research Alliance, entre outros.
