Un equipo internacional no que participa o grupo ZebraBioRes do Campus de Lugo logrou desenvolver un innovador enfoque terapéutico que podería mellorar a eficacia do tratamento do cancro e reducir o risco de recaída. O traballo, publicado na revista Nature Aging, destaca polo uso de modelos avatar de peixe cebra, que permitiron validar a selectividade e seguridade do novo composto en tempo real e que foron creados polo grupo da Universidade de Santiago (USC) que lidera Laura Sánchez Piñón.
A investigación coordinada polo Institituto IMDEA Nutrición aborda un dos grandes desafíos da oncoloxía actual: a acumulación de células senescentes tras a quimioterapia. Aínda que estes tratamentos eliminan boa parte das células tumorais, tamén poden inducir que algunhas entren nun estado de senescencia, permanecendo activas e contribuíndo potencialmente á inflamación, á deterioración tisular e á reaparición do tumor.
O estudo integrou coñecementos e metodoloxías procedentes da bioloxía molecular, a oncoloxía, a lipidómica, a biotecnoloxía, a farmacoloxía e a bioloxía do desenvolvemento. Baixo a dirección de Maria Ikonomopoulou, responsable do grupo de Venenómica Traslacional en IMDEA Nutrición, o consorcio reuniu persoal investigador da USC, así como de diversos países europeos, Estados Unidos e Australia, entre outros.
Esta colaboración permitiu identificar e caracterizar un composto natural denominado esticolisina I (StnI), derivado da anemone mariña Stichodactyla helianthus. A molécula actúa como unha senotoxina selectiva, capaz de recoñecer alteracións específicas na composición lipídica da membrana das células senescentes e eliminalas con alta precisión. “O carácter multidisciplinar do proxecto foi clave para avanzar desde a identificación molecular ata a validación funcional en modelos vivos”, sinalan dende o equipo investigador. “As senotoxinas permítennos ler a pegada lipídica distintiva das células senescentes e actuar sobre elas cunha precisión sen precedentes”, engaden.
Visualización en tempo real
Un dos elementos máis innovadores do estudo foi o uso de modelos avatar de peixe cebra. Este sistema experimental permite introducir células tumorais humanas en embrións transparentes e observar en tempo real o seu comportamento, migración e resposta aos tratamentos. Os estudos en modelo de peixe cebra desenvolvéronse no grupo ZebraBioRes da USC baixo a dirección da profesora Sánchez Piñón.
Grazas a esta tecnoloxía, o equipo puido comprobar que as senotoxinas eliminaron eficazmente células de melanoma senescentes que circulaban polo torrente sanguíneo. Ademais, non se detectou toxicidade no desenvolvemento do organismo e non se observaron efectos fóra do obxectivo, o que confirma a elevada selectividade do composto. O modelo de peixe cebra non só acelerou a avaliación preclínica, senón que tamén achegou unha validación funcional clara da seguridade e especificidade da esticolisina I nun organismo vivo.
Cara a unha nova xeración de senoterapias
Os resultados abren a porta ao desenvolvemento dunha nova clase de terapias dirixidas a eliminar células senescentes daniñas tras tratamentos oncolóxicos. Este enfoque podería aumentar a eficacia da quimioterapia, reducir as probabilidades de recaída e diminuír efectos secundarios asociados á acumulación de células senescentes. Ademais, as implicacións do estudo transcenden o ámbito oncolóxico e poderían estenderse a enfermidades relacionadas co envellecemento, onde a senescencia celular desempeña un papel relevante.
Con esta investigación, as institucións participantes consolidan un modelo de colaboración científica interdisciplinaria que integra bioloxía básica, innovación terapéutica e validación en modelos avanzados, situando as senotoxinas como unha prometedora ferramenta para a medicina do futuro.
Referencia: Senotoxins target senescence via lipid binding specificity, ion imbalance and lipidome remodeling (Publicado en Nature Aging)
