Cando unha persoa que foi adicta á cocaína recae no seu consumo, adóitase botar a culpa a unha suposta falta de vontade por deixar a droga. Pero un novo estudo sinala que podería ser o resultado biolóxico dunha reconfiguración do seu cerebro.
Un equipo científico da Universidade de Michigan (EE UU) descubriu que a cocaína altera o funcionamento do hipocampo, o que contribúe á compulsión continua por buscar a droga. A investigación, publicada en Science Advances, non só explica por que a adicción á cocaína é tan difícil de tratar, senón que tamén podería axudar a desenvolver novas terapias farmacéuticas.
“A adicción é unha enfermidade no mesmo sentido que o cancro”, afirma a SINC o autor principal, A.J. Robison, profesor de neurociencia e fisioloxía na universidade estadounidense. “Necesitamos atopar mellores tratamentos e axudar as persoas adictas, do mesmo xeito que necesitamos atopar curas para o cancro”, sinala.
En España, segundo os datos de 2023 do Ministerio de Sanidade, máis de 100.000 persoas entre 15 e 64 anos son “usuarios problemáticos de cocaína”, é dicir, persoas que consumiron cocaína 30 ou máis días no último ano, o cal é un indicador de uso habitual e potencial dependencia.
Un interruptor xenético
Andrew Eagle, antigo investigador posdoutoral no laboratorio de Robison e autor principal do artigo, descubriu un elemento clave responsable da compulsión: unha proteína chamada DeltaFosB. En concreto, utilizou unha forma especializada da tecnoloxía CRISPR para examinar o papel que desempeña esta proteína en circuítos cerebrais específicos cando os ratos se expoñen á cocaína.
“Observamos que o consumo repetido de cocaína aumenta os niveis de DeltaFosB nas neuronas do hipocampo. Esta proteína actúa como un interruptor xenético, activando e desactivando outros xenes. A medida que se acumula DeltaFosB, cambia o funcionamento das neuronas”, explica Eagle a SINC.
O investigador destaca que DeltaFosB non só está asociada a estes cambios, “senón que é necesaria para que se produzan. Sen ela, a cocaína non produce os mesmos cambios na actividade cerebral nin o mesmo impulso intenso de buscar a droga”, engade. Ademais, canto máis tempo de consumo, máis se acumula esta proteína no circuíto.
O equipo investigador tamén descubriu outro grupo de xenes controlados por DeltaFosB tras o consumo crónico de cocaína. Un deses xenes, chamado calreticulina, axuda a regular a forma en que as neuronas se comunican entre si. O seu traballo demostrou que a calreticulina contribúe a acelerar o motor do cerebro para buscar compulsivamente máis cocaína.
“No estudo examinamos o mecanismo desta proteína nun circuíto moi específico e demostramos que a exposición á cocaína provoca cambios na expresión de xenes críticos para a sinalización do calcio e a activación deste circuíto. O resultado é que se volvía menos activo nos ratos, o que conducía a unha maior procura e consumo de cocaína”, di Robison.
O investigador sinala que os mecanismos de practicamente todas as drogas de abuso teñen en común que aumentan a sinalización da dopamina no núcleo accumbens, pero os seus mecanismos varían. No caso da cocaína, a droga bloquea a recaptación de dopamina, o que permite que se acumule no accumbens e prolonga as súas accións, mentres que os opiáceos (como a heroína ou o fentanilo) provocan un aumento da actividade das neuronas dopaminérxicas na área tegmental ventral, o que fai que liberen máis dopamina no accumbens.
“O noso estudo mostra que a cocaína tamén cambia a expresión xénica para diminuír a excitabilidade das neuronas do hipocampo que estimulan o núcleo accumbens, pero é probable que este non sexa o caso dos opiáceos”, destaca.
Fármacos para tratar a adicción
Estes achados en modelos de rato poderían ter aplicacións directas nos seres humanos, que comparten moitos dos mesmos xenes e circuítos similares. Por iso, o laboratorio de Robison está a colaborar con investigadores da Facultade de Medicina da Universidade de Texas para crear compostos que actúen sobre DeltaFosB.
Actualmente o tratamento para a adicción á cocaína ou as recaídas baséase en clínicas de asesoramento e rehabilitación, que non son eficaces para algúns pacientes.
“Se puidésemos atopar o tipo de composto adecuado que funcione da maneira correcta, iso podería ser potencialmente un tratamento para a adicción á cocaína”, di Robison. “Iso está a anos de distancia, pero é o obxectivo a longo prazo”, apunta.
O experto destaca que este novo estudo, ademais de profundar na comprensión xeral do procesamento das recompensas no cerebro, “pode axudar a desestigmatizar os trastornos por consumo de substancias e facer que a percepción social avance cara á comprensión de que a adicción é unha enfermidade, e non simplemente unha debilidade ou un fallo da forza de vontade”.
Referencia: Transcriptional regulation of ventral hippocampus-nucleus accumbens circuit excitability drives cocaine seeking (Publicado en Science Advances)
