“O potencial do monte galego é altísimo, pero saber aproveitalo é diferente”. Esta é unha das necesidades principais do sector agroforestal que se agochan detrás dos retos medioambientais, económicos e sociais, segundo Ovidio Queiruga, presidente da Comunidade de Montes de Baroña, en Porto do Son (A Coruña). Así é como nace o Grupo Operativo Multi-Forest, un proxecto impulsado dende Feuga, que busca a transferencia da universidade á realidade máis cotiá: revalorizar o monte para facer fronte aos retos actuais mediante a aplicacións de novas tecnoloxías, en colaboración co grupo de investigación Hydroforest da Universidade de Vigo.
Esta iniciativa pon sobre a mesa un modelo de monte multifuncional e resiliente que valora o aproveitamento dos seus produtos. “No caso de Baroña procúrase viabilidade técnica e económica; tratamos de coñecer os usos idóneos para cada zona do monte pensando no futuro”, sinala Ovidio Queiruga. Isto faise a través da zonificación do monte, para clasificar e regular os terreos para aproveitar o que Baroña ten que ofrecer: madeira, resina, apicultura, plantacións de arandos e setas, e actividades recreativas.
Para conseguilo, Multi-Forest incorpora o uso de imaxes satelitais para poder levar a cabo a labor de zonificación a fin de facer unha proxección futura dos mellores usos que se poden dar dos espazos na comunidade de montes. Isto permite facer un seguimento anual do territorio e observar a súa evolución. “Precisamos do coñecemento das universidades para cuantificar e identificar os valores do monte en canto a incendios, pastos, zonas de especies frondosas e recursos hídricos”, engade o presidente da Comunidade de Montes de Baroña.
A vista nos novos aproveitamentos
“Nos tempos que corren, unha das mellores opcións é diversificar as produccións forestais”, sinala Ovidio Queiruga. E así o están a facer en Baroña, por exemplo, coa plantación de arandos, sobre todo nas franxas de seguridade das aldeas, nos chamados desertos verdes. Súmanse os cogomelos shiitake, orixinarios de Asia e apreciados polas súas propiedades nutricionais: “Son rendibles en termos comerciais e de venta”, sinala o presidente. Está relacionado coa experiencia micolóxica que ofrece Baroña, onde estes fungos medran e poden ser recollidos de forma gratuíta ou a cambio dunha cuota.
Certificado de calidade: mel e carne de cabalo
Outro dos pasos fundamentais do proxecto Multi-Forest é a certificación na cadea de valor de produtos; no caso da Comunidade de Montes de Baroña, a mel e a carne de cabalo, e derivados. PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification) é unha organización internacional sen ánimo de lucro que traballar para protexer os montes a nivel mundial e local, garantizando unha xestión forestal sostible ao consumidor. Segundo explica Ovidio Queiruga, identificouse a trazabilidade da mel, con abellas que se encargan da producción e polinización no territorio. Neste sentido, PEFC Galicia intervén en Multi-Forest para asegurar a rastreabilidade do produto dende o monte ata a mesa: “Permite que o usuario poida identificar toda a cadea de valor destes produtos atípicos que saen do monte”, explica o presidente.
Servizos ecosistémicos
Diferentes estacións de emisións de datos distribuídas arredor da Comunidade de Montes de Baroña permiten avaliar os servizos ecosistémicos vinculados coa regulación do clima e as diversas variantes micrometeorolóxicas, como a temperatura e a humidade. Así, puidéronse coñecer cales eran as posibilidades dos diferentes usos do solo para estimar os beneficios económicos, sociais e ambientais —coma o secuestro de carbono—, sempre arredor da multifuncionalidade: “É importante comprobar os diversos aproveitamentos do uso do monte, necesarios para levar a cabo unha xestión forestal sostible”, afirma Ovidio Queiruga. Explica que é o caso dos cabalos, unha especie que, dende Baroña, están a estudar a súa capacidade para previr incendios e a forma de cuantificar o beneficio da gandería no monte. Estas especies, tal e como explica, “aforran custos para limpar e manter a biomasa forestal, e reducen o risco de lumes”.
Divulgación como tarefa
A divulgación tamén é unha das tarefas dentro do proxecto Multi-Forest de Feuga, dende onde coordinan o plan de coñecemento e achegan as innovacións necesarias para beneficiar ao sector agroforestal. Desta forma, a iniciativa que se leva a cabo dende a Comunidade de Montes de Baroña marca un fito na forma na que se xestionan o montes a través de novas tecnoloxías e produtos ecolóxicos certificados, evidenciando a necesidade de colaborar con expertos e universidade para crear un sector forestal e agrogandeiro máis resiliente, sostible e competitivo.
