A fibrose hepática é unha enfermidade crónica que se manifesta en fases avanzadas de fígado graxo, atópase na antesala da cirrose e, polo momento, non ten tratamento, ocupando por iso o primeiro posto entre as causas de transplante hepático. Agora, investigadores do CiMUS da Universidade de Santiago de Compostela (USC) do grupo que dirixe Rubén Nogueiras, deron un novo salto cualitativo neste campo ao descubrir unha posible diana terapéutica inhibindo a proteína p63, esencial para que determinadas células do fígado activen o seu metabolismo durante a fibrose.
Ao inactivar esta proteína en diversos modelos preclínicos, os investigadores lograron ademais reducir a inflamación no fígado. “Estamos moi satisfeitos por atopar unha diana que podería ser o obxectivo de futuros estudos orientados ao desenvolvemento de novos fármacos para abordar a fibrose hepática”, sosteñen Marcos Fernández Fondevila e Eva Nóvoa Deaño, autores principais do artigo. O traballo acaba de publicarse en Cell Reports Medicine, unha das revistas internacionais máis relevantes nesta área de investigación.
Fibrose hepática, cicatrices perigosas
A fibrose hepática é unha enfermidade cada vez máis común, principalmente debido ao crecente número de persoas con obesidade e diabetes tipo 2, dous das patoloxías máis asociadas á chamada enfermidade de fígado graxo, que pode desembocar nunha fibrose. Unha vez aparece, os cambios no estilo de vida non son suficientes para frear ou revertela; e non existe, polo momento, ningún fármaco aprobado para o seu tratamento. Tal é a situación que actualmente a fibrose hepática metabólica converteuse na causa máis común de transplantes de fígado e multiplica o risco de mortalidade dos pacientes.
Enmarcada nunha liña posta en marcha no CiMUS hai varios anos, a investigación demostra que os pacientes con fígado graxo fibrótico teñen niveis elevados da proteína p63, particularmente nas células estelares do fígado. Estas células teñen como función principal en condicións normais almacenar vitamina A. Ademais, desempeñan un papel importante na reparación do tecido hepático. En particular, en resposta a dano ou inflamación no fígado, as células estelares activan o seu metabolismo, consumindo unha gran cantidade de nutrientes e producindo enerxía que utilizan para producir as fibras de coláxeno que coñecemos como cicatrices.
Cando este proceso se descontrola, como sucede nalgúns pacientes con fígado graxo, prodúcense grandes tabiques de cicatrices que impiden ao fígado funcionar adecuadamente. A este fenómeno coñéceselle como fibrose hepática. “No noso grupo do CiMUS da USC atopamos que p63 é esencial para que as células estelares activen o seu metabolismo durante a fibrose. Ao inhibir p63 nestas células, podemos limitar que obteñan enerxía e en consecuencia reduzan a produción de fibrose”, indican Fernández Fondevila e Nóvoa Deaño. Engaden ademais que “ao inhibir p63, as células son incapaces de activar HER2, que é amplamente coñecido polo seu papel no desenvolvemento dalgúns tipos de cancro”.
Ademais “non só logramos diminuír a fibrose hepática, senón tamén reducir a inflamación no fígado ao inactivar p63, utilizando diversos modelos preclínicos. Este logro permitiunos identificar unha diana terapéutica específica que podería abrir a porta a futuras investigacións orientadas ao descubrimento de fármacos específicos”. Este traballo é froito dunha colaboración multidisciplinar liderada desde o grupo do CiMUS da USC por Rubén Nogueiras Pozo, investigador Oportunius e profesor da USC, e na que participaron outros equipos de investigación do CiMUS (Carlos Diéguez, Román Pérez, Ashwin Woodhoo e Marta Varela), o Hospital Universitario Marqués de Valdecilla (Javier Crespo e Paula Iruzubieta), grupos do Centro Nacional de Investigacións Cardiovasculares, a Universidade Complutense de Madrid, o CIC bioGUNE de Bilbao, o Hospital Universitario de Salamanca e a Universidade de Columbia de Nova York.
