O Hubble detecta a estrela máis afastada xamais observada

Un equipo internacional de astrónomos, no que participan investigadores españois, acha Eärendel, situada a 12.900 millóns de anos luz da Terra

Esta vista detallada destaca a posición de Eärendel ao longo dunha onda no espazo-tempo (liña punteada). Crédito: NASA, ESA, Brian Welch, Dan Coe
Esta vista detallada destaca a posición de Eärendel ao longo dunha onda no espazo-tempo (liña punteada). Crédito: NASA, ESA, Brian Welch, Dan Coe

O Hubble volve marcar un novo récord. O telescopio espacial foi capaz de detectar Eärendel, a estrela máis afastada xamais observada, situada a 12.900 millóns de anos luz da Terra. A estrela xa non existe e, de feito, estoupou hai millóns de anos. Non obstante, a súa luz foi tan potente que aínda é visible. Ao parecer, Eärendel foi unha estrela moito máis masiva e brillante ca o Sol, e que existiu cando o universo aínda era novo. É dicir, cando tiña mil millóns de anos (o big bang aconteceu hai 13.800 millóns de anos). Detrás do achado hai un equipo internacional de astrónomos, no que tamén participaron investigadores do CSIC. Os resultados acaban de ser publicados na revista Nature e abren unha fiestra a entender como foron as primeiras etapas do Universo e como se orixinaron as primeiras formacións estelares.

“A estrela Eärendel existiu nos primeiros mil millóns de anos do Universo, durante o big bang, e a súa luz viaxou 12.900 millóns de anos ata chegar á Terra”, explica o investigador José María Diego, do Instituto de Física de Cantabria e un dos participantes no estudo, que estivo liderado por Brian Welch da Johns Hopkins University (Estados Unidos) e o equipo Space Telescope Science Institute. A este respecto, Eärendel é todo un reto porque supera por moito o achado da estrela máis afastada observada ata a data. Trátase de Ícaro, detectada tamén polo Hubble en 2018, a 9.000 millóns de anos luz. Agora este posto correspóndelle a Eärendel, que recibe o nome grazas a un poema de Tolkien, inspirado na mitoloxía anglosaxona.

“A luz de Eärendel viaxou 12.900 millóns de anos ata chegar á Terra”

“Este achado supón un gran salto atrás no tempo se se compara co anterior récord de Ícaro. Permite remontarse moito máis atrás na orixe do Universo”, engade o investigador do CSIC. “Eärendel é a estrela máis afastda que coñecemos, aínda que xa non exista. É moi brillante, pero explotou hai tempo. Porén, aínda vemos a luz que nos chega dela. Puidemos detectala grazas a que está magnificada por un cúmulo de galaxias. Se non chega a ser por iso, sería imposible vela”, apunta Diego.

Clasificación estelar na que o tamaño de Eärendel respondería ao modelo O, mentres o Sol é un modelo G. Crédito: Kieff, wikimedia commons
Clasificación estelar na que o tamaño de Eärendel respondería ao modelo O, mentres o Sol é un modelo G. Crédito: Kieff, wikimedia commons

A amplificacións das lentes gravitacionais

A medida que o Universo se expande, a luz dos obxectos afastados estírase ou desprázase a lonxitudes de onda máis longas mentres se achegan á Terra. Ata o de agora, os obxectos observados a unha distancia tan grande responden a cúmulos de estrelas incrustados dentro das primeiras galaxias.

“Normalmente, a estas distancias, as galaxias vense como pequenas manchas, porque a luz de millóns de estrelas se mestura”, explica Diego. “A galaxia que alberga a Eärendel foi magnificada e distorsionada por lentes gravitacionais. Igual que un vidro curvado deforma a imaxe cando miramos a través seu, unha lente gravitacional amplifica a luz de obxectos moi afastados e aliñados detrás dun cúmulo de galaxias. Estas galaxias son as que desvían a luz de astros afastados debido a que a súa enorme masa deforma o espazo-tempo ao seu arredor”, explica o investigador.

“A galaxia que alberga a Eärendel foi magnificada e distorsionada cunhas lentes”

Os investigadores estiman que Eärendel tería, polo menos, 50 veces a masa do Sol e que sería moito máis brillante ca este, rivalizando así coas estrelas máis masivas coñecidas. “Estas estrelas primordiais (que se forman a partir dos elementos que se forxaron pouco despois do big bang: hidróxeno, helio e pequenas cantidades de litio), ata o de agora eludiron os observadores, pero agora poderían detectarse se se observan mediante lentes gravitacionais de gran aumento, como no caso de Eärendel”, comenta Welch.

Entender as primeiras formacións estelares

O achado supón a apertura dunha nova era de formacións estelares moi temperás, aínda inexplorada. “Estas estrelas son de primeira xeración e apenas sabiamos nada delas. A partir de agora, con estrelas como esta, poderemos estudalas en detalle con telescopios como o James Webb. De feito, xa existe un programa de observación aprobado pola NASA e no que participamos”, engade Diego. “Estudar a Eärendel será unha ventá a unha era do Universo coa que non estamos familiarizados, pero que conduciu a todo o que coñecemos. É coma se estivésemos lendo un libro interesante, pero comezamos no segundo capítulo e agora temos a oportunidade de ver como comezou todo”, completa Brian Welch, que liderou o estudo.

A gran achega do James Webb

Os astrónomos esperan que en 2022 Eärendel poida verse cada vez máis ampliada co telescopio James Webb, lanzado a finais de 2021 e liderado polas axencias espaciais norteamericana, europea e canadense (NASA/ESA/CSA). “As imaxes e os espectros de Webb permitirannos confirmar que Eärendel é de feito unha estrela e acoutar a súa idade, temperatura, masa e radio”, explica Diego.

Os astrónomos esperan que en 2022 Eärendel poida verse cada vez máis ampliada co telescopio James Webb

Pola súa banda, Brian Welch afirma que “combinar as observacións de Hubble e Webb permitirá aprender tamén sobre as microlentes no cúmulo de galaxias, que poderían incluír obxectos exóticos como os buracos negros primordiais”. Ademais, co telescopio poderase saber máis sobre a composición desta estrela, un tema de especial interese para os astrónomos porque se formou antes de que o Universo se enchese de elementos pesados, ​​producidos por varias xeracións de estrelas masivas. “Imos aprender moitas cousas: obteremos o espectro, é dicir, a pegada dixital dunha estrela, diranos que idade ten, hai canto que naceu, canto tempo de vida tiña cando se emitiu a luz que vemos agora, a súa metalicidad ou os elementos que a compoñen”, conclúe Diego.


Referencia: A highly magnified star at redshift (Publicado en Nature)

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.