O actual gromo de varíola do mono foi declarado pola Organización Mundial da Saúde (OMS) como unha emerxencia de saúde pública de importancia internacional (ESPII). É o nivel de alerta mundial máis elevado, unha distinción que actualmente só exhibían a covid-19 e a polio.
É a sétima vez que se fai unha declaración deste tipo nos últimos 13 anos. No ano 2009 foi pola pandemia do virus H1N1 (gripe porcina), no 2014 pola poliomielite, no período 2013-2016 polo gromo de ébola en África occidental, nos anos 2015 e 2016 pola epidemia do virus do Zika, de 2018 a 2020 pola epidemia de ébola de Kivu, e a penúltima pola pandemia de covid-19.
É a sétima vez que se fai unha declaración deste tipo nos últimos 13 anos
A declaración formal da OMS define unha emerxencia de saúde pública de interese internacional como “un evento extraordinario que se determina que constitúe un risco para a saúde pública doutros Estados a través da propagación internacional da enfermidade e que potencialmente require unha resposta internacional coordinada”.
Tómase esta decisión cando xorde unha situación que é grave, repentina, inusual ou inesperada, que deriva en implicacións para a saúde pública máis aló da fronteira nacional do Estado afectado e que pode requirir unha acción internacional inmediata. E parece que ese é o caso. As recomendacións son temporais e requiren revisións cada tres meses.
A OMS notificou que o risco de varíola do mono é moderado a nivel global, pero alto en Europa, onde se produciron gran parte das infeccións desde que se iniciou o gromo a pasada primavera. Desde o 6 de maio ata o 22 de xullo de 2022 foron confirmados máis de 16.500 casos de varíola do mono en polo menos 74 países diferentes.
A medida que este gromo de varíola do mono se expande, estamos a ofrecer ao virus unha oportunidade sen precedentes para establecerse en especies non africanas. Iso podería ocasionar, en diversos países e continentes, gromos recorrentes en humanos. E no peor dos casos, propiciar que evolucionen variantes do virus máis perigosas. Motivos dabondo para considerar a declaración da OMS oportuna.
Quen e como se contaxian?
Polo momento, este é un gromo que se concentra en homes que teñen sexo con homes, especialmente naqueles que teñen múltiples parellas. Iso significa que podemos detelo se aplicamos as estratexias correctas nas comunidades con alto risco de exposición, que poden diferir segundo o contexto e incluír homes homosexuais, bisexuais e outros homes que teñen sexo con homes. Iso si, evitando en todo momento estigmatizar os principais afectados.
Paralelamente, non se debe perder de vista a protección aos grupos vulnerables (individuos inmunodeprimidos, nenos, mulleres embarazadas) que poden estar en risco de contraer a varíola do mono grave.
Desde o instante en que empezan os síntomas, o virus da varíola do mono pódese propagar de persoa a persoa. Faino a través do contacto directo coa erupción infecciosa, bostelas ou fluídos corporais. Pero tamén no contacto coas secrecións respiratorias durante o contacto cara a cara prolongado ou durante o contacto físico íntimo, como é o contacto sexual. É máis, basta con tocar roupa ou roupa de cama que anteriormente estivesen en contacto coa erupción infecciosa ou os fluídos corporais dunha persoa infectada para que se produza o contaxio.
Desde que empezan os síntomas, o virus pódese propagar de persoa a persoa
As embarazadas poden transmitir o virus ao feto a través da placenta. Tamén é posible que as persoas contraian a varíola do mono de animais infectados, xa sexa ao ser rabuñados ou mordidos polo animal ou ao preparar ou comer carne ou usar produtos dun animal infectado.
Neste momento, non se sabe se a varíola do mono se pode propagar a través do seme ou os fluídos vaxinais, pero foi detectado ADN de varíola do mono en seme ata o día 11 despois da infección aguda en homes. Por iso, algunhas axencias sanitarias adoptaron un enfoque cauteloso e recomendan que os casos confirmados usen condóns durante as relacións sexuais ata 12 semanas despois da recuperación completa da infección. A enfermidade adoita durar de 2 a 4 semanas.
Comunicación de riscos e illamento de casos, entre outras medidas
As accións propostas pola OMS inclúen a comunicación de riscos específica e a participación da comunidade, a detección de casos, o illamento de casos e tratamento con apoio, o rastrexo de contactos e mesmo a inmunización específica para persoas con alto risco de exposición á varíola do mono.
Espérase que a declaración permita ampliar os recursos técnicos, financeiros e humanos na medida do posible e manter a responsabilidade mutua sobre as accións das comunidades afectadas. Ademais, supón unha presión extra sobre os gobernos para que tomen medidas.
Aínda estamos a tempo de controlar o gromo actual e evitar a posibilidade de que os humanos infectados co virus o propaguen á vida silvestre fóra de África. Non perdamos esta oportunidade, pode ser a última.
*Raúl Rivas González é catedrático de Microbioloxía da Universidad de Salamanca.
Cláusula de divulgación: Raúl Rivas González non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.
