Campaña de vacinación contra a difteria en Nova York nos anos 20 do século XX. Fonte: Metropolitan Life Insurance Co.
Campaña de vacinación contra a difteria en Nova York nos anos 20 do século XX. Fonte: Metropolitan Life Insurance Co.

Unha interpretación diabólica da orixe das vacinas

O autor lembra neste artigo a orixe das liñas celulares que foron esenciais no desenvolvemento de inmunizacións que salvaron millóns de vidas

* Un artigo de

Que as vacinas constitúen a intervención médica máis exitosa fronte ás enfermidades infecciosas é un feito innegable, a pesar de pronunciamentos estrambóticos. As vacinas salvaron, e salvan, millóns de vidas.

Moitas veces esquecemos isto porque, por sorte, xa non asistimos a diario á morte e penuria que portaban as enfermidades infecciosas que arrasaban o mundo ata o desenvolvemento das vacinas.

Curiosamente, esta fortaleza constitúe unha das súas debilidades hoxe en día. Diante da ausencia dun perigo real inminente, moitos non ven a urxencia de vacinar aos seus fillos. Isto pon en perigo a súa vida e a do resto de persoas que non poden vacinarse.

A desexada vacina fronte ao SARS-CoV-2 non se salvou de pintorescos pronunciamentos na súa contra. Antonio Cañizares, arcebispo de Valencia, asegura que a vacina “se fabrica a base de células de fetos abortados”, o cal cualifica de “inhumano e cruel”.

Calquera que oíra estas declaracións imaxinará unha fábrica pola que entran fetos humanos a unha especie de licuadora e da que sae un líquido destilado que nos protexe fronte ao virus. É evidente que isto non é así. Entón, de onde procede esa afirmación?

A mediados do século pasado vimos vacinas contra enfermidades que arrasaban á humanidade como a polio, o sarampelo, a rubeola e a rabia. Foi a gran época do desenvolvemento destes fármacos.

Estas vacinas producíanse mediante a infección de células en cultivo de laboratorio para permitir que os virus se multiplicasen. Máis tarde, inactivábanse para producir vacinas inactivadas, ou ben se cultivaban en condicións que facilitaban a perda de virulencia para xerar vacinas de virus atenuados.

Rexeitar as vacinas non é san (nin ecolóxico)

Para poder realizar estas preparacións de virus necesitábanse cultivos celulares seguros e ben definidos, o que para a época constituía un reto. Era habitual utilizar células derivadas de monos, o que supoñía o risco de arrastrar como contaminante virus destes animais. É o que ocorreu co papovirus SV-40 nalgunhas preparacións de vacina fronte a polio.

Existía tamén o temor para usar células humanas derivadas de tumores, posto que as bases da orixe do cancro non estaban claras. A posibilidade de que a enfermidade se transmitise como un axente infeccioso supoñía un enorme risco.

Neste contexto, o Instituto Wistar de Filadelfia (Estados Unidos), un dos máis activos no desenvolvemento de vacinas, decidiu contratar a un mozo científico local, Leonard “Len” Hayflick, para encargarse dos cultivos celulares que debían servir aos científicos para xerar as súas vacinas.

Hayflick no laboratorio nos anos 60. Fonte: Arquivos da Universidade de Pennsylvania.
Hayflick no laboratorio nos anos 60. Fonte: Arquivos da Universidade de Pennsylvania.

Hayflick razoou que o sistema máis seguro e definido para xerar vacinas debía consistir nun cultivo de células primarias (obtidas directamente do organismo), non exposto a infeccións nin a procesos tumorais. Utilizar tecido procedente de fetos sans abortados pareceulle a opción máis acertada.

Durante os seus primeiros intentos conseguiu establecer diversas liñas de fibroblastos fetais que numerou WI-1 ata WI-25 (por Wistar Institute e o número sucesivo de intento).

Hayflick recibía no seu laboratorio tecido fetal procedente de abortos practicados por motivos médicos nun hospital próximo. Levábao xunto a un chisqueiro Bunsen e, armado de bisturíes e solución de tripsina, partíao e disgregaba ata obter unha suspensión de células individualizadas.

Estas células adheríanse ás placas de cultivo, adaptábanse a crecer cos medios nutritivos que se engadían e dividíanse con robustez e profusión. Cada certo tempo o seu número dobrábase. Hayflick anotaba con perseveranza cantas células sementaba nas placas, o número que obtiña e o tempo que necesitaran as células para encher a placa.

Deste xeito observou que as células primarias procedentes dun tecido humano san posúen un período “fértil” limitado durante o cal son capaces de dividirse. Con todo, tras unhas cincuenta as células cesaban a súa proliferación. A pesar de permanecer metabólicamente activas, eran incapaces de volver dividirse.

Esta observación, contraria ao dogma da época que establecía que as células eran inmortais, supuxo o inicio da área de investigación en envellecemento celular.

As células que Hayflick obtivera eran infectables por moitos virus e podían ser conxeladas e desconxeladas sen perder viabilidade. Isto permitía usalas para crecer virus e producir vacinas. Por iso, decidiu xerar unha liña celular nova que expandiría ata obter un número elevado de células que poder destinar a ese propósito.

Viais orixinais das WI-38 que Len Hayflick conxelou no ano 1962. Fonte: Nature.
Viais orixinais das WI-38 que Len Hayflick conxelou no ano 1962. Fonte: Nature.

En xuño de 1962, Sven Gard, director do departamento de Viroloxía do Instituto Karolinska de Suecia, contactou con Hayflick para ofrecerlle tecido procedente dun feto abortado legalmente nun hospital sueco.

Os pulmóns dese feto, envoltos en gasas húmidas, viaxaron ata Filadelfia en avión, onde foron recibidos por Hayflick. Traballando do modo que xa coñecía, comezou o cultivo de fibroblastos. Multiplicou as células durante semanas ata alcanzar, tras 9 duplicacións, centos de recipientes cheos de células. Coa axuda de varios técnicos e tras unha sesión maratoniana, as células foron recollidas, distribuídas en centos de viais e conxeladas.

Así se creou a liña WI-38.

Estas células foron usadas no propio Instituto Wistar por Hilary Koprowsky, pioneiro do desenvolvemento da vacina contra a polio, e Stanley Plotkin, fundamental na vacina da rubéola.

Ademais, Hayflick dedicouse activamente a promocionar os seus WI-38. Para iso enviou viais a todos os laboratorios interesados para buscar apoio e recoñecemento, así como para favorecer o desenvolvemento de novas vacinas.

Centos de investigadores e varias farmacéuticas deron bo uso ás WI-38. Isto permitiu descubrir multitude de procesos biolóxicos, pero tamén desenvolver vacinas contra a rubéola, o sarampelo,a rabia e a polio.

Podemos afirmar que as WI-38 permitiron salvar centos de millóns de vidas humanas ao longo xa de máis de medio século

Sen dúbida, podemos afirmar que as WI-38 permitiron salvar centos de millóns de vidas humanas ao longo xa de máis de medio século.

As WI-38 non son as únicas células humanas primarias derivadas de fetos humanos que foron usadas. As MRC-5, obtidas en 1966 por científicos británicos, permitiron xerar vacinas para a varicela, a polio e a famosa tripla vírica (contra sarampelo, rubeola e parotidite ou papeiras).

En calquera caso, o Vaticano xa se pronunciou a favor do uso de vacinas producidas nestas células a través dun escrito do entón bispo Elio Sgreccia, presidente da Academia Pontificia para a Vida.

Confío en que, tras este breve paseo histórico, os lectores comprendan que a afirmación do arcebispo Cañizares desvirtúa a realidade. Afirmar, ademais, que “primeiro se mata [ao feto] e despois se manipula [para xerar a vacina]” é unha terxiversación da verdade que poderiamos cualificar de diabólica.


* Manuel Collado Rodríguez é investigador Miguel Servet II, director do laboratorio de investigación en Células Nai en Cáncer e Envellecemento do Sergas no Complexo Hospitalario Universitario de Santiago.

Cláusula de divulgación: o autor non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes alén do cargo académico citado.

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
POLÍTICA DE COMENTARIOS:

GCiencia non publicará comentarios ofensivos, que non sexan respectuosos ou que conteñan expresións discriminatorias, difamatorias ou contrarias á lexislación vixente.

GCiencia no publicará comentarios ofensivos, que no sean respetuosos o que contentan expresiones discriminatorias, difamatorias o contrarias a la ley existente.

Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.