Hoxe en día é posible monitorizar a través dos nosos móbiles, reloxos, pulseiras ou aneis intelixentes múltiples parámetros relacionados coa saúde: número de pasos diarios, tipo e intensidade de adestramento, calorías, frecuencia cardíaca, horas de sono, etc. Con todo, non debemos descoidar a observación de indicadores “analóxicos” que non dependen da cobertura, a conexión wifi ou a batería. E un destes parámetros é o aspecto das feces.
Talvez non soe moi glamuroso, pero monitorizar as nosas deposicións é rápido e fácil e pode achegar información sobre a saúde máis aló do aparello dixestivo, dada a conexión do intestino e a súa microbiota co resto de aparellos e sistemas corporais.
Para animalo a que inclúa esta rutina nos seus hábitos de autocoidado, imos revisar cales son as características principais que debe ter unha deposición normal. Falaremos sobre todo de cor e consistencia, pero é importante prestar tamén atención ao cheiro e ao propio acto da defecación. Mentres que unha evacuación intestinal saudable non require demasiado esforzo e é indolora, un aroma forte e desagradable resulta normal debido á degradación das substancias de refugallo por parte da microbiota intestinal.
Cor: máis aló do marrón
De forma xeral e nun contexto de boa saúde, as feces son marróns, entre cor caramelo e cacao, cromatismo outorgado polos nosos glóbulos vermellos e o seu proceso de senescencia. O ciclo de vida dos hematíes é duns 120 días, e cando o completan e son descompostos polo bazo, producen bilirrubina. Da súa conxugación no fígado derivan uns pigmentos chamados urobilinóxenos, que se almacenan na vesícula biliar como parte da bilis e chegan ao segmento do intestino delgado chamado duodeno, dando cor ás feces.
Con todo, o consumo dalgúns alimentos e fármacos, así como certos procesos patolóxicos, poden variar a súa “paleta” cromática. Fagamos unha guía tipo Pantone que nos axude a interpretar a cor das nosas deposicións:
- Verde: Espinacas, brócoli e outros alimentos ricos en clorofila poden provocar unha coloración verdosa. Pero tamén a Salmonella, unha bacteria da que seguro oíu falar e que pode producir cadros de gastroenterite. Entón? Se se atopa ben e comeu espinacas, non debe preocuparse. De non ser así, e se ademais sofre diarrea, náuseas, vómitos ou febre, sospeite e busque atención sanitaria.
- Laranxa: Alimentos ricos en betacarotenos como a cenoria ou a cabaza poden tinguir as feces desta cor. Tamén o fan a rifampicina –un fármaco moi utilizado para o tratamento de infeccións micobacterianas como a tuberculose– e algúns antiácidos.
- Amarelo: Suxire a presenza dunha cantidade excesiva de graxa nos excrementos, o que pode deberse a problemas de absorción intestinal (como na enfermidade celíaca e o SIBO) ou a un déficit de encimas pancreáticas ou de bilis. Se hai exceso de graxa, as deposicións tamén brillarán e flotarán.
- Branco: As deposicións esbrancuxadas, pálidas ou agrisadas avisan de alteración hepática ou da vesícula biliar.
- Vermello: Pode explicarse por pequenos restos de alimentos sen dixerir, como a pel do tomate ou o pemento vermello, pero tamén pola presenza de sangue en feces. Pequenas hebras vermellas na superficie adoitan ser indicio de hemorroides ou fisuras. Se o sangue está mesturada coas deposicións, debemos pensar en procesos inflamatorios intestinais ou na presenza de pólipos ou tumores.
- Negro: Aínda que pareza estraño, tamén pode deberse á presenza de sangue. Neste caso, corresponde a restos dun sangrado nos tramos altos do tubo dixestivo: ao ser “dixerida” no seu tránsito, o sangue adquire unha cor escura próxima ao negro. Estas feces, que clinicamente chamamos “melenas”, adoitan desprender un cheiro moi forte e quedar moi adheridas ao WC. Outras causas de feces negras poden ser o consumo de fármacos como o ferro ou de alimentos como a tinta de lura, a remolacha ou os arandos.
Consistencia: a Escala de Bristol
A consistencia é un dato clave na avaliación da saúde intestinal, e depende fundamentalmente do contido de auga. Cando o tránsito intestinal é rápido, a absorción de auga vese limitada, dando lugar a feces líquidas ou semilíquidas. E se devandito tránsito é lento, a absorción prodúcese en todos os tramos do intestino e as feces deshidrátanse, volvéndose máis duras.
Para medir a consistencia dispoñemos dunha escala ordinal, a Bristol Stool Form Scale (BSFS), que clasifica as feces en base á súa consistencia e forma, desde as máis duras (tipo 1), ata as máis brandas (tipo 7).
A descrición do aspecto de cada modalidade a primeira ollada é a seguinte:
- Tipo 1: Fragmentos duros e separados, tipo noces, difíciles de evacuar.
- Tipo 2: Forma de salchicha, composta de fragmentos visibles.
- Tipo 3: Forma de salchicha ou morcilla, con gretas na súa superficie.
- Tipo 4: Forma de salchicha ou serpe, suave e lisa.
- Tipo 5: Anacos de masa pastosa, de bordos ben definidos e fáciles de evacuar.
- Tipo 6: Fragmentos brandos e esponxosos, con bordos irregulares e consistencia branda ou pastosa.
- Tipo 7: Feces acuosas, sen fragmentos sólidos, totalmente líquidas.
Os tipos 1 e 2 son feces anormalmente duras e adoitan apuntar a estrinximento, mentres que as modalidades 6 e 7 considéranse deposicións demasiado líquidas, compatibles con diarrea. Isto posiciona os tipos 3, 4 e 5 como a normalidade. O ideal adscríbese ao tipo 4.
Anímese a monitorizar a súa saúde sen apps e inclúa no seu día a día esta pequena guía cromática e a sinxela Escala de Bristol. Mire antes de tirar da cisterna e se detecta algún signo de alerta, consulte á súa enfermeira, nutricionista, médico de familia e/ou especialista en aparello dixestivo ou gastroenterólogo.
*Esther Martínez Miguel é directora do Grao en Enfermería da Facultade de Ciencias da Vida e da Natureza da Universidade de Nebrija. Silvia Gómez Senent é médica do aparello dixestivo e directora do Máster en Microbiota HUmana. Tamén é profesora no Grao de Enfermería da Universidade de Nebrija.
Cláusula de divulgación: As persoas asinantes non son asalariadas, nin consultoras, nin posúen accións, nin reciben financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declararon carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado anteriormente.
