Por que non ten sentido facer un test de anticorpos para comprobar que te inmunizaches

* Un artigo de

“Agora que xa te vacinaches, estás inmunizado? Fai un test para comprobalo”.

Publicidade

Esta é a mensaxe que están a lanzar distintos laboratorios para darlle unha segunda vida ao test de anticorpos. Deste xeito convidan a “medir” a nosa inmunidade ao virus tras a vacina. Ou a despexar a dúbida: pasaría a Covid-19 e podo non vacinarme?

Mesmo hai laboratorios que para a súa publicidade recorreron a un inquietante “Vacináronte ben?” que irritou aos profesionais de enfermería. “Non sementen dúbidas sobre a vacinación para vender as súas probas nin moito menos poñan o foco sobre o acto de vacinación ou quen o leva a cabo”, pedía o Consello Xeral de Enfermería.

Publicidade

❌Este anuncio es erróneo y desafortunado
No, no le han vacunado mal porque las enfermeras saben hacer su trabajo y son profesionales
No siembren dudas sobre la vacunación para vender sus pruebas ni mucho menos pongan el foco sobre el acto de vacunación o quienes lo llevan a cabo pic.twitter.com/jwXaTKqF0S

— Consejo General de Enfermería (@CGEnfermeria) June 15, 2021

O test de anticorpos, tamén coñecido como test serolóxico ou test rápido (non debe confundirse cos tests de antíxenos), utilízase para detectar os anticorpos xerados polo noso sistema inmunitario para neutralizar o SARS CoV-2 tras pasar a infección, ou os xerados en resposta á vacinación.

Aínda que teñen certa utilidade en estudos seroepidemiolóxicos, como o estudo ENECOVID desenvolvido en España, e nalgunha outra situación, o seu interese na infección activa é moi limitado. A pesar diso, en España tiveron unha primeira (e controvertida) vida durante o ano pasado ao ser usados –digamos de forma pouco ortodoxa– por algúns concellos e algunhas comunidades autónomas. Algo similar aconteceu tras a autorización a finais de 2020 para a súa realización nas farmacias comunitarias.

Sorprendentemente, a vacinación deulles unha segunda vida, non menos innecesaria que a primeira.

Por que é innecesario (e contraproducente) facer test serolóxicos para verificar se estamos inmunizados

Existen varios argumentos para prescindir do test de anticorpos nas persoas vacinadas:

1. A resposta inmunitaria é complexa e os anticorpos son só unha parte desa resposta. Pódese manter unha inmunidade moi robusta fronte ao SARS-CoV-2 tendo anticorpos indetectables (sobre todo, con tests rápidos) ou con títulos moi baixos. De feito, os títulos de anticorpos irán decaendo ao longo do tempo mentres a protección inmunitaria se mantén grazas aos linfocitos T, responsables da inmunidade celular.
2. A situación contraria tamén é posible. Aínda que os anticorpos sexan un indicador de resposta inmunitaria, ter anticorpos detectables non exclúe a posibilidade de infección, como estamos a ver estes días coas infeccións en vacinados (na súa maioría leves). A efectividade das vacinas, aínda extraordinariamente elevada, non é absoluta. E compórtanse mellor fronte ao desenvolvemento de cadros graves que fronte á infección.
3. Neste momento non dispoñemos de estudos que establezan a correlación e os “puntos de corte” que implican protección en función dos títulos e tipos de anticorpos fronte ao SARS-CoV-2. Hai estudos en marcha neste sentido, pero coa intención de atopar parámetros que poidan servir para acurtar o tempo de duración dos ensaios clínicos antes que para o seu uso individual.
4. Tampouco temos unha alternativa de manexo amplamente aceptada de que facer coas persoas con títulos baixos ou indetectables. Nalgúns grupos de pacientes con peor resposta inmunitaria xeral (inmunodeprimidos, trasplantados e algún outro) podería ser razoable empregar unha terceira dose, pero –polo menos polo momento e coa excepción comentada– temos moitas primeiras e segundas doses que administrar (tamén nos países máis pobres) antes que pensar nas terceiras.
5. A protección que ofrecen as vacinas non se basea só na redución do risco individual das persoas vacinadas. Que a nosa contorna estea vacinado é fundamental para a protección individual e coa nosa vacinación contribuímos á protección de todos. É solidariedade e é autointerese. Conten o que conten “os nosos” anticorpos, a nosa protección depende tamén, e moito, dos anticorpos dos nosos veciños.
6. Hai un amplo rango de test de anticorpos (preto de 50 aprobados nos Estados Unidos), aínda que ningún validado ou autorizado para avaliar a resposta inmune á vacinación. Por iso, as autoridades sanitarias desaconsellan o seu uso con esta finalidade. Estes test varían notablemente no seu rendemento diagnóstico e poden resultar en diferentes proporcións de falsos positivos e falsos negativos.
7. Non todos o test comercializados detectan os anticorpos xerados pola vacinación (que só xera anticorpos fronte á espícula do coronavirus, os chamados anti-S). Algúns só detectan os anticorpos contra a cápside do virus (anti-N) e ofrecen resultados negativos nas persoas vacinadas.

Entón como sabemos que as vacinas funcionan?

Sabemos que as vacinas son efectivas fronte aos casos graves de Covid-19 polos ensaios clínicos que levaron á súa autorización polas axencias de medicamentos. Diversos estudos posteriores, con datos de vida real en millóns de persoas, confirmaron estes resultados e mostraron que, adicionalmente, as vacinas reducen de forma moi importante os casos asintomáticos e leves e a transmisión.

En España, un estudo do programa PROVAVAC da Generalitat Valenciana (aínda non publicado, pero cos resultados principais presentados) mostraba que o 98,7% dunha mostra representativa de case 900 persoas residentes en centros de maiores (a priori, un grupo con menor capacidade de resposta inmunitaria) tiñan anticorpos detectables aos 3 meses da pauta completa. Algo máis en persoas vacinadas que previamente padeceran a Covid (99,6%) pero practicamente indistinguible dos só vacinados (98,3%). E boa parte do 1,3% restante mostraba resposta inmunitaria celular.

Non é obrigatorio enredar tamén co test de anticorpos

Ao longo da pandemia –en España, pero tamén en moitos outros países– enredamos, discutimos e creamos incerteza con moitas cousas. Desde as máscaras ás restricións á mobilidade, desde os tests de antíxenos aos cortes de idade para o uso de cada vacina, desde os illamentos dos contactos estreitos para os efectos adversos da inmunización.

Aínda que enredar sexa xa máis unha tradición que un costume, non é obrigatorio facelo tamén co test de anticorpos. O menos desexable neste momento é que persoas sas e vacinadas acudan aos seus médicos para demandar un test absurdo (que razoablemente os seus médicos non quererán prescribir) ou porque se realizaron un test (non sempre fiable e case nunca interpretable en termos de protección inmunitaria) e dese negativo.

É innecesario, contraproducente e, en pleno repunte de casos e alta presión na atención primaria, é o peor momento para enredar. Por esta vez, fagamos caso da recomendación do doutor Anthony Fauci, o asesor presidencial durante a pandemia en Estados Unidos, que en recentes declaracións a Insider dicía con rotundidade que el non pensaba malgastar o seu tempo facendo un test de anticorpos … e que ninguén debería facelo.

Non malgastemos os cartos. Tampouco o noso tempo. Tampouco o dos profesionais sanitarios.

* Salvador Peiró é científico na Área de Investigación en Servicios de Salud en FISABIO.

Cláusula de Divulgación: recibiu financiamento por axudas competitivas públicas nacionais (en xeral, accións de investigación ou innovación -proxectos, redes, RRHH, plataformas- da Acción Estratégica en Salud do Plan Nacional de I+D+i) e por acordos institucionais con firmas farmacéuticas e tecnolóxicas. Os financiadores non xogaron ningún papel no deseño dos estudos, a adquisición de datos, a súa análise ou interpretación. Tampouco tiveron acceso ás fontes de datos e nunca influíron na decisión de publicación. O autor tamén é patrono da Fundación Instituto de Investigación en Servicios de Salud e membro da Asociación de Economía de la Salud (AES), da Sociedad Española de Epidemiología (SEE), da Sociedad Española de Salud Pública y Administración Sanitaria (SESPAS) e da Sociedad Española de Calidad Asistencial (SECA). É tamén investigador do Programa PROVAVAC de investigación de vacinas da Generalitat Valenciana.