Podería ser España a próxima en sufrir un terremoto?

*Un artigo de

Tralo devastador terremoto ocorrido o pasado 8 de setembro con epicentro a uns 60 quilómetros de Marrakech (Marrocos), poida que nos xurda unha pregunta lóxica: podería ocorrer un sismo parecido en España?

Publicidade

Antes de respondela convén facer algunhas matizacións. O dano causado por un terremoto non depende só da súa magnitude, senón doutros factores como a profundidade do foco ou hipocentro, a distancia á poboación e fundamentalmente, a vulnerabilidade das estruturas expostas.

A magnitude é unha medida da enerxía que se libera na falla xeolóxica onde se produce a ruptura. Esa enerxía propágase en forma de ondas sísmicas e atenúase coa distancia. Cando o foco é superficial e hai poboacións veciñas, as ondas apenas se atenúan e chegan á poboación con moita amplitude, polo que esta se ve afectada por movementos intensos.

Se ademais as edificacións son vulnerables, con elevada capacidade para experimentar dano, entón conxúganse todos os factores para a catástrofe. Isto é, xustamente, o ocorrido no terremoto do pasado venres. A magnitude foi de 6,8, o que supón xa un terremoto grande. O foco foi bastante superficial, a 18 quilómetros da superficie. E había numerosas poboacións na zona do epicentro, con edificacións de cachotería e adobe, altamente vulnerables.

Dous sismos destrutores por século

E volvendo á pregunta inicial, en España si podemos esperar terremotos de magnitude entre 6,5 e 7, sobre todo en fallas do sur e sueste da península ibérica, asociadas ao mesmo proceso tectónico que o terremoto recente de Marrocos: o choque de placas Euroasiática e Africana.

Nas Béticas hai un bo número de fallas capaces de xerar terremotos nesa orde de magnitudes. Se eses terremotos teñen foco superficial e localízanse próximos a poboacións, entón poderían ser letais. Porque, aínda que a vulnerabilidade non sexa tan elevada como pode selo en Marrocos, tamén temos moitas edificacións de cachotería ou de formigón con deficiente deseño antisísmico, que son altamente vulnerables. Talvez poderiamos falar de centenares de mortos, dependendo da exposición.

De feito, no pasado, tivemos –de media– dous sismos destrutores por século, desde o século XV ata os nosos días, período en que se ten un informe completo de sismicidade histórica. Coa excepción do século XX, no que non se produciu ningún sismo catastrófico, o que fixo perder a conciencia do risco.

Un risco nada despreciable

No século XXI ocorreu o terremoto de Lorca, que foi moderado, de magnitude 5,1, pero que por unha confluencia dos demais factores mencionados, causou nove vítimas mortais e cuantiosos danos materiais. Ese terremoto dista moito de ser o máximo que cabe esperar no sur e sueste de España.

Se temos en conta que ao aumentar un grao a magnitude, a enerxía multiplícase por 30, entre un sismo como o de Lorca e un de magnitude 6,5 a 7, habería unha diferenza de case 900 veces en termos de enerxía. Sen querer ser alarmistas, pero si realistas, temos un risco sísmico nada despreciable en España e hai que prepararse para afrontalo.

Dáse ademais a circunstancia de que o último sismo grande e destrutor tivo lugar en 1884. Foi o terremoto de Arenas del Rey (Granada), coñecido como terremoto de Andalucía, de magnitude estimada arredor de 6,8. Ese sismo causou máis de 1.000 mortos e desde entón non se produciu ningún evento de magnitude similar en España, fóra de dous moi profundos que non causaron danos. Polo tanto, transcorreron 140 anos sen un gran terremoto cando de media tivemos dous por século. Podería dicirse que estamos en tempo de desconto.

Como podemos prepararnos?

Ante esta situación, non cabe mirar para outro lado. O descoñecemento ou a falta de conciencia fainos máis vulnerables. Se queremos evitar a catástrofe, hai que adoptar medidas preventivas e estas deben implantarse antes de que ocorra o sismo esperado.

A principal medida é o adecuado deseño sismorresitente, regulado no noso caso por unha normativa do ano 2002 (NCSE-02), que debe ser renovada. E ademais deberiamos dispoñer de plans municipais de emerxencia que garantan unha acción rápida e eficaz en caso de terremoto.

A salvagarda de vidas humanas depende da actuación nas primeiras 48 horas e para que esta sexa eficaz debe estar deseñado un plan que estableza, por exemplo, posibles roteiros de evacuación, lugares onde deben reacollerse ás persoas que queden sen fogar ou acentuar os efectivos necesarios para o rescate e atención de feridos.

De feito, a Directriz Básica de Protección Civil establece a obrigatoriedade dos devanditos plans en todos os municipios de Andalucía, Murcia, gran parte da Comunidade Valenciana e de Cataluña e algúns doutras comunidades autónomas. Pero son moi poucas as poboacións que xa deseñaron devandito plan, que é competencia dos municipios e administracións publicas. Por que? Porque xeralmente o risco sísmico non se considera prioritario.

No período de catro anos que dura un mandato, os responsables non pensan que “lles vaia tocar” lidar co fenómeno sísmico e vaise dando longas á elaboración dos consabidos plans de emerxencia. Pero dáse o paradoxo de que canto máis tempo transcorre desde un terremoto importante, menor é a conciencia social e maior é a probabilidade de que ocorra outro na zona.

Con todo, ao día seguinte do terremoto quérense tomar moitas medidas, que obviamente xa non serán preventivas, e ademais a probabilidade diminuiría drasticamente.

A mensaxe por tanto é “non esperemos ao día D”, poñamos todos os medios ao noso alcance para que o terremoto que vai ocorrer non sexa unha catástrofe. Porque o terremoto é un fenómeno natural, pero a catástrofe non é natural. Esta pode evitarse con adecuadas medidas preventivas e de actuación inmediata despois do evento. O terremoto de Marrakech, que tanto dano e desolación causou no país veciño, debería ser un aviso para minimizar este risco en España e calquera outro país con risco sísmico.


*María Belén Benito Oterino é catedrática na área de Mecánica dos Medios Continuos e Teoría de Estruturas da ETSI Topografía, Xeodesia e Cartografía, Universidade Politécnica de Madrid

Cláusula de divulgación: María Belén Benito Oterino é socia fundadora da empresa Geolyder S.L, consultoría en temas de risco sísmico

DEIXAR UNHA RESPOSTA

Please enter your comment!
Please enter your name here

Este sitio emprega Akismet para reducir o spam. Aprende como se procesan os datos dos teus comentarios.

Relacionadas

Estes foron os terremotos máis intensos rexistrados en Galicia

O de Triacastela en 1997 foi o de maior magnitude, pero os que máis danos causaron foron os de Ferrol en 1910 e o de Pontevedra en 1920

Que efectos ten o metomilo, o pesticida atopado en sandías que provocou a alerta sanitaria

A Xunta confirma que ningún lote da froita afectada polo contaminante foi distribuído en Galicia

As ondas sísmicas dos terremotos de Turquía e Siria detectáronse na península

Unha animación resume o movemento dos dous potentes sismos, que xa deixan máis de 2.300 mortos nos países afectados

O tsunami de Lisboa: 267 anos do desastre que impulsou o estudo científico da sismoloxía

Un terremoto duns 8,5 graos e o posterior maremoto deixaron arredor de 20.000 vítimas mortais, con efectos que tamén se sentiron en Galicia