Achéganse o Día de Todos os Santos e Halloween, e, con eles, o cambio de hora para entrar no horario estándar, como cada última fin de semana completa de outubro.
Moitos preguntan ata cando, xa que parecía que o cambio de 2018 podía ser o último, cando se fixo pública a proposta da Directiva do Parlamento Europeo e do Consello manifestando a intención de poñer fin aos cambios de hora estacionais na Unión Europea, e solicitando que cada país escollese o horario oficial que preferise manter.
Así, o Goberno español nomeou unha comisión multidisciplinar de expertos para tomar unha decisión informada, da que tiven o privilexio de formar parte. Lamentablemente non houbo unanimidade, e o propio Goberno manifestaba:
O prudente por parte do Goberno sería manter o cambio estacional tal e como se veu realizando nos últimos 45 anos, ata 2021, e ir nutríndonos ao longo destes dous anos de argumentación suficientemente consolidada e compartida que nos faga optar por unha das vías.
Pero entón chegou a pandemia e, como non podía ser doutro xeito, as prioridades cambiaron e a cuestión do cambio horario quedou sen resolver.
E chegou o 2021, o 2022… e o 2024. E pese ao tempo transcorrido non parece haber novidades: no BOE están publicadas as datas nas que deberemos volver cambiar as agullas do reloxo ata, polo menos, o ano 2026.
Un debate aberto
Con todo, o debate do cambio de hora aínda non se pechou, como xa manifestaron diversas asociacións científicas. Tanto a Sociedade Española do Sono (SES), como a Sociedade Portuguesa de Cronobioloxía e Medicina do Sono, a Sociedade para Investigación en Ritmos Biolóxicos (SRBR), a Sociedade Europea de Ritmos Biolóxicos (SRBR) e, mesmo, a Sociedade Americana do Sono (AASM) expresaron con rotundidade a súa posición a favor de eliminar o cambio horario. Estas tres últimas uniron ademais forzas baixo o paraugas da Sociedade Europea de Investigación sobre Sono (ESRS) para emitir un comunicado conxunto.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35811844/O motivo? Pois que desde o punto de vista da cronobioloxía e o sono non hai probas que indiquen que manter o cambio horario sexa beneficioso para a saúde, pero si evidencias pola contra. De feito, pasar ao DST ou Daylight Saving Time (o chamado horario de “verán”, UTC+2 ou GMT+2 no caso da España peninsular) provoca cambios agudos tales como alteracións do sono e do rendemento ao volante, así como un maior risco (aínda que modesto) de sufrir episodios cardiovasculares.
En contraposición, o chamado “horario de inverno” ou horario estándar (ST), tamén chamado Universal Time Coordinated (UTC+1 no caso da España peninsular), que se corresponde coa hora do meridiano de Greenwich (Greenwich Mean Time ou GMT+1), parece implicar un aumento da duración do noso sono. De aí a unanimidade entre as distintas asociacións científicas de poñer fin ao cambio de hora, aínda que tamén é certo que algún autor o defenda.
Por iso o debate segue aberto. Desde a Time Use Initiative, que reclama o tempo como un dereito dos cidadáns, emitiuse unha declaración, sobre a importancia de consolidar unha proposta para a abolición do cambio de hora estacional baseada na evidencia científica e que a día de hoxe está apoiada por máis de 100 organizacións.
Longas tardes de verán
Con tanta sigla para indicar a hora é normal que nos fagamos unha verdadeira lea e ao final nos endendamos con aquilo dos horarios de inverno e de verán. Pero o certo é que estas denominacións teñen per se certas connotacións. Como non! O verán asociámolo co descanso, as vacacións e longas tardes sen que anoiteza. Iso si, todo hai que dicilo, seguirían sendo longas, aínda que un pouco menos, sen o cambio horario.
Habería que reflexionar sobre a mellor forma de preguntar polo cambio horario cando se realizan enquisas sobre a preferencias da poboación. Porque a solución require unha abordaxe multidisciplinar que inclúa aspectos sociolóxicos relacionados coa aceptación da decisión para tomar.
Se finalmente prescindimos del, esqueceriámonos enseguida de que adoitabamos cambiar as agullas do reloxo dúas veces ao ano? E se é o caso, con que horario deberiamos quedar? Esta autora ten as súas preferencias, e non son persoais, están baseadas na evidencia. Quizais algúns lectores se entan decepcionados, pero sería o horario estándar.
Opinen, falen diso: só desde unha sociedade implicada se conseguen cambios.
*María de los Ángeles Rol de Lama é catedrática da Universidade de Murcia e directora do Laboratorio de Cronobioloxía. IMIB-Arrixaba. CIBERFES.
Cláusula de divulgación: María de los Ángeles Rol de Lama recibe fondos do Ministerio de Ciencia Innovación e Universidades e da Axencia Estatal de Investigación (RTI2018-093528-B-I00), financiado por MCIN/AEI/10.13039/501100011033 e por “ERDF A way of making Europe”, por European Union NextGenerationEU/PRTR”, da Unión Europea (Call H2020-sc1-BHC-2018-2020, Grant agreement 825546, Diabfrail-Latam), e do Ministerio de Economía e Competitividade, mediante o Instituto de Saúde Carlos III (CIBERFES, CB16/10/00239), todos eles cofinanciados con Fondos FEDER. É socia fundadora de Kronohealth SL (2017), empresa de base tecnolóxica participada pola Universidade de Murcia (spin-off).
