A pel, todos o sabemos, é un importantísimo órgano co que percibimos, palpamos, o mundo que nos rodea. Grazas a ela sentimos frío ou calor, e avísanos cando estamos ante un perigo inminente mediante a dor. Ademais, a pel íllanos do medio externo, evitando que perdamos auga e protexéndonos de lesións máis profundas.
Pero, precisamente no cumprimento destas funcións, a pel vese a miúdo agredida por distintos elementos, desde rabuñadas ata cortes ou queimaduras. Sabemos que a pel é un órgano cunha gran capacidade de curarse, pero non sempre de rexenerarse, xa que é frecuente que aparezan cicatrices ao terminar o proceso de curación. Por tanto, é moi desexable contar con axentes que favorezan a rexeneración da pel.
A melanina cura
Recentemente, científicos de varios centros de investigación publicaron un estudo conxunto no que se comproba a gran capacidade da melanina sintética para favorecer a rexeneración da pel. A melanina é un pigmento natural que fabrica a pel para protexerse, por exemplo, da luz solar. Son coñecidas as súas características de protección e antioxidantes: é capaz de eliminar radicais de osíxeno, secuestrar moléculas daniñas e absorber luz ultravioleta. Pero en moitas ocasións sería desexable ter máis melanina do normal nunha zona da pel ferida.
Iso é precisamente o que estudaron os investigadores. Para empezar, sintetizaron melanina de forma artificial. Con isto obtiveron nanopartículas de dous tamaños: ao redor de 200 nanómetros (partículas SMP Hi) e ao redor de 300 nanómetros (SMP O).
Despois usaron cremas con estas partículas para tratar dous tipos de ferida distintas en pel de ratos, unhas provocadas cun tratamento de mostaza de nitróxeno, un composto corrosivo; e outras xeradas con luz ultravioleta (UV).
As feridas curan máis rápido e redúcese a inflamación
Os resultados sobre a curación das feridas por mostaza de nitróxeno foron reveladores. Ademais de aumentar a velocidade de curación, o aspecto final da pel foi mellor cando se usou melanina sintética que cando non se usou. Ao estudar o efecto sobre a inflamación local observouse que a melanina sintética reducía a inflamación na pel e o avermellamento.
Non só iso, a máis longo prazo observouse que limitaba a activación excesiva das células inmunes e favorecía un equilibrio adecuado na produción de ROS (siglas en inglés de especies reactivas de osíxeno). As ROS, xeradas en cantidades correctas, favorecen a rexeneración. Con todo, producidas en exceso provocan máis dano nos tecidos.
Por se isto fose pouco, tamén se observou que os animais tratados coa melanina sintética presentaban menos activación xeral do sistema inmune en todo o corpo.
A melanina sintética tamén protexe da luz ultravioleta
Os investigadores quixeron comprobar se a melanina sintética tamén melloraba as queimaduras provocadas por luz UV, nun intento de simular as queimaduras por exposición ao sol. Tamén neste caso, a cicatrización viuse favorecida pola presenza de melanina sintética.
Os investigadores atoparon indicios de que a acción positiva da melanina sintética é debida a varias razóns. A primeira, unha desactivación directa do exceso de ROS na zona da ferida. A segunda, un aumento da actividade dunha proteína chamada superóxido dismutasa, que tamén inactiva o exceso de ROS.
En terceiro lugar parece que as nanopartículas de melanina poderían ser incorporadas polos macrófagos próximos. Isto faría que se comportasen dun modo menos propenso á inflamación, tanto local na ferida como xeral en todo o corpo.
A máis longo prazo (días ou mesmo semanas), as nanopartículas de melanina sintética parecen favorecer a reconstrución da pel. Actúan como pequenos “andamios” que promoven o crecemento da pel e evitan as cicatrices.
A melanina sintética como posible terapia en humanos
Pero podemos pensar en aplicar este material en seres humanos? Os científicos xa realizaron un experimento neste sentido. Utilizando mostras de pel sobrantes doutras operacións, usaron melanina sintética en “feridas” producidas con mostaza de nitróxeno. Os resultados foron moi positivos, xa que se observou moita menor morte das células da pel cando se usou a melanina sintética. En xeral, a estrutura da pel estivo moito menos alterada tralo uso das nanopartículas de melanina.
A melanina, xa sexa natural ou sintética, presenta unha serie de propiedades fascinantes. Isto convértea nun material moi interesante para aplicacións biomédicas: rexeneración de tecidos, protección contra distintos tipos de agresións, terapia fototérmica e fotodinámica contra o cancro, etc. Coa indiscutible vantaxe de que é un material absolutamente compatible cos tecidos do corpo, dado que o propio organismo a sintetiza.
*Alfonso Blázquez Castro é profesor axudante doutor en Xenética. Conta cun máster en Física da luz – Fotónica da Universidade Autónoma de Madrid.
Cláusula de divulgación: Alfonso Blázquez Castro non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
