As persoas que se preocupan excesivamente pola súa saúde tenden a morrer antes que as que non o fan, segundo un estudo recente realizado en Suecia. Parece estraño que os hipocondríacos que, por definición, se preocupan pero non están realmente enfermos, teñan unha esperanza de vida máis curta que o resto de nós, verdade?
Antes de profundar nas razóns, convén deterse na terminoloxía. Dado que o termo ‘hipocondríaco’ está a converterse en algo pexorativo, os profesionais médicos preferimos falar de trastorno de ansiedade por enfermidade. Podemos definilo como un trastorno de saúde mental caracterizado por unha preocupación excesiva pola saúde, a miúdo coa crenza infundada de que existe unha enfermidade grave. En ocasións asóciase a visitas frecuentes ao médico, mentres que noutras implica evitalas por completo por temor a que se diagnostique unha enfermidade mortal.
O trastorno de ansiedade por enfermidade fai que a persoa afectada pase excesivo tempo preocupándose e visitando clínicas e hospitais. Ademais de estigmatizar a quen o padece, resulta bastante custoso para os sistemas sanitarios, polo tempo e os recursos de diagnóstico que consome inutilmente.
En canto aos profesionais sanitarios, habitualmente saturados de traballo, preferirían dedicar o seu tempo para tratar a persoas con “enfermidades reais“. Por iso non é raro que teñan un comportamento despectivo ao recibir a estes pacientes.
Aumentan os casos de suicidio
Un equipo de investigadores suecos realizou un seguimento dunhas 42.000 persoas —das cales 1.000 padecían ansiedade por enfermidade— ao longo de dúas décadas. Durante ese período, comprobaron que as persoas co trastorno tiñan un maior risco de morte. Ademais, o risco de morte aumentaba tanto por causas naturais como non naturais.
Como se explican estes curiosos resultados? Significa que, talvez, ás persoas con hipocondría si lles ocorre algo malo? Analizando os resultados en maior profundidade, os investigadores detectaron que as persoas que morrían por causas naturais presentaban unha maior mortalidade por causas cardiovasculares, respiratorias e descoñecidas. Curiosamente, non presentaron un aumento da mortalidade por cancro, a pesar de que a ansiedade polo cancro está moi estendida nesta poboación.
Doutra banda, a principal causa de morte non natural na cohorte de trastorno de ansiedade por enfermidade foi o suicidio, cun aumento de polo menos catro veces respecto ao resto de suxeitos.
Más trastornos psiquiátricos, depresión, adiccións e suicidio
Sábese que este trastorno está estreitamente relacionado cos trastornos psiquiátricos. Dado que o risco de suicidio aumenta coas enfermidades psiquiátricas, este achado parece bastante razoable. Se engadimos o feito de que as persoas con hipocondría poden sentirse estigmatizadas e desestimadas, dedúcese que isto pode contribuír á ansiedade e a depresión, o que nalgúns casos conduce finalmente ao suicidio.
O maior risco de morte por causas naturais parece menos fácil de explicar. Poida que haxa factores relacionados co estilo de vida. Sen ir máis lonxe, o consumo de alcol, tabaco e drogas é máis frecuente nas persoas ansiosas que as que padecen un trastorno psiquiátrico. Dado que estas adiccións poden limitar a lonxevidade, quizais a súa presenza explique, en parte, o aumento da mortalidade por trastorno de ansiedade por enfermidade.
Tamén sabemos que este problema é máis frecuente en quen tivo un familiar cunha enfermidade grave. Considerando que moitas enfermidades graves teñen unha compoñente xenética, podería ser que a esperanza de vida se acurtase por xenes “defectuosos”.
Que podemos aprender?
Os profesionais da saúde deben estar atentos aos posibles problemas de saúde subxacentes dos pacientes aparentemente hipocondríacos e escoitarlles con máis atención. Cando desprezamos aos nosos pacientes, a miúdo podemos saír mal parados.
Chegados a este punto, pódenos servir de exemplo o caso do novelista francés Marcel Proust. Os seus biógrafos adoitan describir a Proust como un hipocondríaco, aínda que morreu en 1922 á idade de 51 anos, cando a esperanza de vida dun francés naquela época era de 63 anos.
Ao longo da súa vida, manifestou sufrir numerosos síntomas gastrointestinais, como sensación de plenitude, hinchazón e vómitos. Pero os médicos que lle atenderon non atoparon nada malo.
Con todo, o que describiu concorda coa ‘gastroparesia‘. Trátase dun trastorno no que se reduce a motilidade do estómago, que se baleira máis amodo do debido e énchese en exceso. Isto pode provocar vómitos e, con eles, o risco de inhalar o vómito, o que conduce a unha pneumonía por aspiración. Pois ben, precisamente sábese que Proust morreu por complicacións dunha pneumonía. Casualidade?
Por último, unha advertencia: escribir sobre este trastorno pode ser bastante arriscado. O dramaturgo francés Molière escribiu Le Malade Imaginaire (O enfermo imaxinario), unha obra sobre un hipocondríaco chamado Argan que tenta que a súa filla case cun médico para reducir as súas facturas médicas. Molière morreu na cuarta representación da súa obra. Se se burla dos hipocondríacos, fágao pola súa conta e risco.
*Stephen Hughes: Profesor titular de Medicina na Universidade Anglia Ruskin.
Cláusula de divulgación: Stephen Hughes non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis aló do cargo académico citado.
