Ser sempre xustos cos nosos fillos é unha tarefa difícil. Ningún fillo é igual a outro e tratalos sempre de igual modo pode ser complicado. Con todo, o favoritismo dun fillo sobre outro ten implicacións importantes para o seu desenvolvemento.
A ciencia leva décadas observando que o favoritismo parental é un fenómeno frecuente. Un estudo recente sobre máis de 19.000 persoas atopou certas tendencias:
- As nenas adoitan ser máis favoritas: os pais admiten tratar con máis afecto e preferencia as súas fillas, aínda que esta preferencia non parece ser observada nin por elas nin polos seus irmáns. Así que podería tratarse dun favoritismo sutil.
- Os fillos maiores son máis favorecidos en autonomía e liberdade: os primoxénitos reciben a idades máis temperás liberdades que tardan máis en ser concedidas aos máis pequenos. Esta tendencia si adoita ser apreciada polos irmáns menores, podendo ocasionar resentimento ao percibir un trato inxusto.
- Preferencia polos fillos responsables e amables: os fillos menos conflitivos (máis amables) e máis responsables gozan dun mellor trato que os máis impulsivos ou temperamentais.
Por que os pais tratan de modo diferente aos seus fillos?
O favoritismo pode ser un proceso inconsciente. As características dos fillos interaccionan coas dos seus proxenitores, podendo xerar reaccións diferentes. Os pais séntense máis competentes cando perciben que os seus fillos son máis fáciles de guiar, responden ben os límites e xeran menos conflitos. Cando un pai se sente máis confiado nas súas competencias parentais afrouxa máis as normas e móstrase máis afectuoso.
Ademais, factores como o tipo de apego, as inseguridades dos pais ou o xénero do proxenitor poden xogar un papel relevante. Nalgunhas culturas, os pais poden ter predilección polos fillos homes e as nais polas súas fillas.
Consecuencias do favoritismo parental
O trato diferencial non é inocuo. Os estudos mostran efectos prexudiciais a curto e longo prazo. Os irmáns menos favorecidos presentan con maior frecuencia:
- Máis depresión e menor autoestima: sentir que se é tratado de modo desigual xera crenzas de baixa valía. Ademais, os adultos que perciben ser tratados de nenos de modo menos preferente que os seus irmáns presentan máis sintomatoloxía depresiva.
- Máis alteracións condutuais: os fillos menos favorecidos presentan máis alteracións de comportamento e peores interaccións sociais.
- Peores relacións familiares: os conflitos pai-fillo e entre irmáns aumentan cando un dos irmáns sente que é tratado de modo inxusto. Ademais, este efecto pode perdurar ata a vida adulta.
Como evitar o favoritismo?
A ciencia achéganos algunhas estratexias eficaces que promoven que os fillos se sentan tratados de modo xusto:
- Tomar conciencia do trato que lles damos: o primeiro paso é darnos conta de como tratamos os nosos fillos. Pare e sexa obxectivo: é igual de esixente con todos? É máis afectuoso cun que con outro? Ten un deles algún privilexio que o outro non ten? Por suposto, pode haber motivos para un trato diferente, pero facernos estas preguntas permítenos reflexionar sobre as nosas propias tendencias e entender mellor como se poden sentir os nosos fillos.
- Favorecer a comunicación aberta: os fillos adoitan expresar que se senten tratados de modo diferente. Escoitalos e non invalidar o que senten é un punto clave. As familias nas que existe un diálogo aberto presentan menos conflitos. Trate de prestar atención sen xulgalo cando diga que está a ser inxusto. Pode ser que non comparta o motivo, pero trate de empatizar coa emoción que sente.
- Trato equitativo: esforzarse en lograr unha crianza coherente e o máis igualitaria posible é un obxectivo fundamental. Con todo, a igualdade total non sempre é posible, nin desexable. Ás veces, os nosos fillos presentan necesidades diferentes pola súa idade ou outras características. É importante transmitirlles que o xusto é tratalos de forma equitativa, é dicir, atendendo ás necesidades que cada un presenta nun momento determinado.
- Dedicar tempo a cada fillo: pasar tempo de calidade de modo individual con cada un dos nosos fillos fomenta unha relación máis positiva coa familia. Ademais, fomenta que sentan máis queridos e gañen seguridade en si mesmos.
- A familia é un equipo: a familia non é unha competición. Evite custe o que custe realizar comparacións entre irmáns. A investigación indica que estas son tremendamente prexudiciais para o desenvolvemento dos fillos. Fomente no seu lugar a idea de equipo: nun equipo, non todos os xogadores son iguais nin fan o mesmo, pero todos son imprescindibles. Transmita a cada un dos seus fillos que efectivamente non é igual que o seu irmán, pero que vostede tampouco quere que o sexa. Cada un é único e iso é o marabilloso da familia.
Non existen os pais perfectos. Así que trate de tomar conciencia das súas tendencias e analice por que o fai. Sempre é unha boa estratexia non para alcanzar a perfección, senón para o autocoñecemento e a mellora. Podemos concentrar a nosa enerxía en que cada un reciba o que necesita, e falar diso de modo aberto.
O máis importante, ao que máis esforzo deberiamos dedicar, é a que os fillos sintan que a súa familia é un lugar onde son amados e valorados.
Cláusula de divulgación: Mónica Rodríguez Enríquez non recibe salario, nin exerce labores de consultoría, nin posúe accións, nin recibe financiamento de ningunha compañía ou organización que poida obter beneficio deste artigo, e declarou carecer de vínculos relevantes máis alá do cargo académico citado.
